Dźwięki i notacja (polska)

Dwanaście dźwięków: C Cis D Dis E F Fis G Gis A B H. Uwaga: B = B♭ (obniżone H), a H = „B" w notacji angielskiej. # (krzyżyk) podnosi o pół tonu, b (bemol) obniża o pół tonu — to nie jest akord zwiększony/zmniejszony. Mała litera lub „m" = moll (np. a = Em… nie, a=Am; e=Em).

Interwały (odległości)

Liczone w półtonach: 1=sekunda mała, 2=sekunda wielka, 3=tercja mała, 4=tercja wielka, 5=kwarta, 6=tryton, 7=kwinta czysta, 8=seksta mała, 9=seksta wielka, 10=septyma mała, 11=septyma wielka.

Budowa akordów (co znaczą oznaczenia)

• dur (np. C) — tercja wielka + kwinta (1 – 3 – 5). Brzmi jasno.
• moll m (np. Cm) — tercja mała + kwinta (1 – ♭3 – 5). Brzmi smutno.
• zmniejszony dim lub ° — ♭3 + ♭5. Napięty.
• zwiększony aug lub + — 3 + ♯5.
• septymowy (dominantowy) 7 (np. G7) — dur + septyma mała (1‑3‑5‑♭7). „Chce się rozwiązać".
• wielki septymowy maj7 / Δ — dur + septyma wielka. Miękki, jazzowy.
• moll septymowy m7 — moll + ♭7.
• półzmniejszony m7♭5 / ø — ♭3 ♭5 ♭7.
• zmniejszony septymowy dim7 — ♭3 ♭5 ♭♭7 (symetryczny).
• zawieszony sus2 (1‑2‑5) i sus4 (1‑4‑5) — brak tercji, „zawieszone" brzmienie.
• kwintowy / power chord 5 (np. C5) — tylko pryma + kwinta (1‑5), bez tercji. Mocne, „surowe" brzmienie na gitarze elektrycznej (z przesterem); grany jako dwudźwięk lub z dodaną oktawą na sąsiednich strunach.
• sekstowy 6 (1‑3‑5‑6), 6/9 (+ nona).
• z dodaną noną add9 — akord + dziewiąty dźwięk (bez septymy).
• rozbudowane 9, 11, 13 — dokładają kolejne dźwięki (nona, undecyma, tercdecyma). Alteracje: 7♭9, 7♯9, 7♭5, 7♯5.
• przewrót / akord z basem — ukośnik: C/E = akord C, ale najniższym dźwiękiem jest E.

Tonacja

Akordy pasujące do tonacji budujemy na stopniach skali. W durze (np. C): C Dm Em F G Am Hdim. Stopnie I–IV–V (C‑F‑G) to najczęstsze „trzy akordy".

1. Wybierz instrument i dźwięk (tonikę), potem skalę z listy „Skale na tym dźwięku".
2. Na gitarze możesz pokazać skalę na całym gryfie albo w pozycji:
   • 5 pozycji (CAGED) — pięć „pudełek" 2–3 dźwięki na strunie; klasyczny sposób nauki gryfu.
   • 7 wzorów (3 dźwięki na strunie) — dla skal 7‑dźwiękowych każdy wzór odpowiada modowi (jońska, dorycka…). Np. G‑dur jońska zaczyna się od 3. progu.
3. Akordy budowane na skali — kliknij, aby nałożyć jego dźwięki na płótno (pomarańczowe).
4. Nałóż dowolny akord — wybierz dźwięk + rodzaj (7, 9, maj7…) i próg: pokażemy grywalny chwyt w oknie 3–4 progów przy tym progu.

Kolory na płótnie

■ tonika · ■ dźwięk skali · ■ dźwięk / chwyt akordu. Notacja polska (H, B, Fis…).

Od czego zacząć

1. Pentatonika mollowa to najlepszy start — 5 dźwięków, brak „fałszywych" nut. Naucz się jej 5 pozycji (moduł Skale → 5 pozycji CAGED) i łącz je po gryfie.
2. Dopasuj skalę do tonacji utworu: utwór w tonacji mollowej → pentatonika mollowa / eolska tego dźwięku; w durowej → pentatonika durowa / jońska. Bluesa graj skalą bluesową.

Nad czym grać (dźwięki docelowe)

Najładniej brzmią składniki aktualnego akordu (1‑3‑5, a przy akordach 7 także ♭7). Na mocnych częściach taktu celuj w te dźwięki, a między nimi „przechodź" resztą skali. W module Skale nałóż akord na skalę i zobacz, które nuty do niego należą.

Napięcie i rozwiązanie

• Blue note (obniżona 5) w bluesie — dodaj ją przejściowo, nie zatrzymuj się na niej.
• Dźwięki spoza akordu tworzą napięcie — rozwiązuj je o pół/cały ton do składnika akordu.

Frazowanie (to ważniejsze niż szybkość)

• Zostawiaj pauzy — melodia potrzebuje oddechu.
• Buduj z motywów: zagraj krótką frazę, powtórz ją z małą zmianą.
• Techniki wyrazu: bend (podciąganie), slide, vibrato, hammer‑on/pull‑off.
• Śpiewaj to, co grasz — łączy ucho z palcami.

Mody (dla ciekawych)

Grając skalę durową od różnych stopni dostajesz mody o różnym charakterze: dorycka (jaśniejszy moll), miksolidyjska (durowy blues‑rock), lidyjska (marzycielska). W module Skale wybierz mod i „7 wzorów 3 dź./strunę", aby zobaczyć jego pozycje.

Plan ćwiczeń

1. Jedna pozycja pentatoniki dziennie — powoli, z metronomem.
2. Improwizuj do podkładu (backing track) w jednej tonacji, tylko w tej pozycji.
3. Dokładaj łączenie pozycji i dźwięki docelowe akordów.
4. Nagrywaj się i słuchaj — najlepszy nauczyciel.