Szumy uszne u muzyków — przyczyny, profilaktyka i co dalej

Po głośnej próbie lub koncercie w uszach piszczy, szumi albo dzwoni. Rano zwykle mija — i łatwo o tym zapomnieć aż do następnego razu. Tymczasem szumy uszne to sygnał, że słuch został przeciążony. U muzyków, którzy spędzają wiele godzin w głośnych salach, na scenie i przy wzmacniaczach, ryzyko jest wyraźnie większe niż przeciętnie. W tym artykule wyjaśniamy, skąd biorą się szumy, kiedy wymagają pilnej wizyty u lekarza i jak chronić słuch, nie rezygnując z grania.

Czym są szumy uszne

Szumy uszne (tinnitus) to dźwięk słyszany bez zewnętrznego źródła: piszczenie, gwizd, szum, buczenie albo pulsowanie. Mogą być ciche i zauważalne tylko w nocy albo na tyle głośne, że przeszkadzają w codziennym życiu. Przyczyn jest wiele — od hałasu, przez choroby ucha i układu krążenia, po stres i zmęczenie. U muzyków najczęstszą przyczyną jest nadmierna ekspozycja na głośny dźwięk.

Dlaczego muzycy są narażeni

Głośność mierzy się w decybelach (dB). Za bezpieczny dla słuchu przyjmuje się zwykle poziom około 85 dB przez 8 godzin dziennie. Każde 3 dB więcej to dwukrotnie większa dawka dźwięku, więc bezpieczny czas skraca się o połowę. Dla porównania:

Wartości są orientacyjne, ale pokazują jedno: zwykła próba zespołu w małej salce często przekracza bezpieczną dawkę dźwięku. Szczególnie narażeni są perkusiści, muzycy stojący przy talerzach i wzmacniaczach oraz osoby grające na trąbkach i puzonach w orkiestrach dętych.

Szum po koncercie — co się dzieje

Po głośnym graniu ucho może być czasowo „przytępione”: dźwięki wydają się stłumione, a w ciszy słychać piszczenie. Zwykle to przejściowe przesunięcie progu słyszenia, które mija w ciągu kilkunastu godzin. Nie oznacza to jednak, że nic się nie stało. Powtarzające się przeciążenia mogą z czasem prowadzić do trwałego uszkodzenia słuchu i trwałych szumów. Ucho nie boli, gdy się uszkadza — dlatego tak łatwo zlekceważyć ostrzeżenia.

Po głośnym koncercie warto dać uszom odpoczynek: cisza w drodze do domu, bez słuchawek, bez głośnej muzyki następnego dnia.

Kiedy do lekarza

• Pilnie — przy nagłym pogorszeniu słuchu, szczególnie w jednym uchu, przy uczuciu zatkania ucha lub zawrotach głowy. Nagła głuchota to stan, w którym szybkie leczenie ma duże znaczenie.
• Wkrótce — gdy szum po koncercie nie mija po kilku dniach albo pojawia się coraz częściej.
• Kontrolnie — muzycy grający regularnie w głośnych warunkach mogą co jakiś czas wykonywać badanie słuchu (audiogram), by wcześnie zauważyć zmiany.

Specjalistą jest laryngolog lub audiolog. Na wizytę warto zabrać informację, jak często i w jakich warunkach się gra.

Profilaktyka — zatyczki i odsłuchy

Najskuteczniejszą ochroną jest ograniczenie głośności, która dociera do ucha. Muzyk ma do wyboru kilka rozwiązań:

Więcej o doborze ochrony piszemy w artykule ochrona słuchu muzyka, a o systemach odsłuchowych — w tekście odsłuchy sceniczne.

Grać ciszej — próby zespołu

Najwięcej godzin w hałasie muzycy spędzają nie na koncertach, ale na próbach. Kilka zmian, które realnie obniżają głośność:

• Ciszej na wzmacniaczach — gitarzyści i basiści często podkręcają się nawzajem; ustalcie poziom na początku próby i trzymajcie się go.
• Perkusja — cięższe talerze grają głośno; na próbach pomagają lżejsze pałki typu rods, wytłumienie bębnów, a w małej sali — talerze o niższej głośności.
• Ustawienie — nie stój tuż przed wzmacniaczem ani obok talerzy; wzmacniacz skierowany na uszy, a nie na łydki.
• Przerwy — co 45–60 minut kilka minut ciszy, najlepiej poza salą.
• Nagłośnienie z głową — wokal nie musi przebijać się przez ścianę dźwięku, jeśli instrumenty grają ciszej (zobacz nagłośnienie na próbie).

Mniejsza głośność ma też muzyczne zalety: lepiej słychać siebie nawzajem, łatwiej trzymać intonację i dynamikę.

Gdy szumy już są

Szumy uszne nie oznaczają końca grania. Wielu muzyków żyje z nimi i nadal występuje. Ważne, by nie dopuścić do pogorszenia: konsekwentnie chronić słuch, ograniczyć głośność i regularnie się badać. Szumy często nasilają się w ciszy, przy zmęczeniu i stresie, dlatego pomagają też sen i odpoczynek. Lekarz może zaproponować dalszą diagnostykę i metody, które zmniejszają uciążliwość szumów. Unikaj „cudownych” suplementów i nie lecz się samodzielnie.

Akustyka w domu i studiu

Ochrona słuchu dotyczy też pracy w domu. Ćwiczenie z głośnymi słuchawkami przez wiele godzin, miksowanie na wysokim poziomie czy granie w małym, pogłosowym pokoju to dodatkowa dawka hałasu. Warto pracować na umiarkowanej głośności i robić przerwy — zobacz słuchawki i monitory studyjne.