Akordy nad tekstem — jak poprawnie zapisać piosenkę w śpiewniku

Śpiewnik z akordami to podstawowe narzędzie kapeli, scholi i każdego, kto gra z gitarą przy ognisku. Ale ta sama piosenka zapisana przez trzy osoby potrafi wyglądać na trzy różne sposoby: akordy przesunięte o słowo, raz „a”, raz „Am”, raz „B”, które dla gitarzysty z angielskiego śpiewnika oznacza coś innego niż dla organisty. Zapis akordów nad tekstem wydaje się prosty, ale ma swoje zasady. W tym artykule pokazujemy, jak zapisywać piosenki czytelnie i jednoznacznie — na papierze i w cyfrowym śpiewniku.

Trzy popularne sposoby zapisu

W cyfrowym śpiewniku najlepiej przechowywać piosenki w postaci, z której program rozpozna akordy, a wyświetlać je nad tekstem. Import w śpiewniku serwisu rozpoznaje wszystkie trzy sposoby (oraz akordy pod tekstem) automatycznie.

Zasady zapisu nad tekstem

1. Akord nad sylabą, na której się zmienia — nie nad początkiem słowa, jeśli zmiana wypada na drugiej sylabie. To najważniejsza zasada i najczęstszy błąd.
2. Czcionka o stałej szerokości (np. Courier) w edytorze tekstu — inaczej akordy przesuwają się względem tekstu.
3. Spacje, nie tabulatory — tabulator w każdym programie ma inną szerokość.
4. Akord na początku taktu bez tekstu — gdy akord zmienia się w przerwie między słowami, umieść go nad odstępem lub przed pierwszym słowem frazy.
5. Jedna linia akordów na jedną linię tekstu — nie łącz dwóch wersów w jeden, bo trudno trafić z akordami.

Nazwy akordów: polskie i międzynarodowe

W polskich śpiewnikach działają dwie konwencje i warto ustalić w zespole jedną:

• Moll — w tradycji polskiej często zapisywany małą literą: „a” oznacza a-moll, „e” — e-moll. W zapisie międzynarodowym: Am, Em. W śpiewniku zespołu bezpieczniej używać zapisu z „m”, bo mała litera łatwo ginie w druku.
• H i B — w Polsce H to dźwięk, który po angielsku nazywa się B, a polskie B to angielskie B♭. Akord „B” w śpiewniku z zagranicy oznacza więc polskie H. Przy kopiowaniu piosenek z obcojęzycznych stron to częste źródło fałszu.
• Septymy i rozszerzenia — zapisuj je wprost: G7, Cmaj7, Dsus4, Fadd9. Nie skracaj ich do samego „G”, jeśli septyma jest ważna dla brzmienia.
• Akordy z ukośnikiem — C/E oznacza akord C z dźwiękiem e w basie. Ważne dla basisty i klawiszowca.

Budowę akordów i ich nazwy omawiamy w artykule przewodnik po akordach gitarowych, a diagramy dowolnego chwytu sprawdzisz w narzędziu akordy.

Informacje w nagłówku piosenki

Dobry zapis to nie tylko akordy nad tekstem. Nad piosenką warto umieścić krótki nagłówek:

• tonacja — w jakiej tonacji gra zespół (może różnić się od oryginału);
• kapodaster — jeśli gitarzysta gra z kapodastrem, zapisz próg i to, czy akordy w tekście są brzmiące, czy „chwytowe” (zobacz kapodaster — przeliczanie chwytów);
• tempo i metrum — np. „♩ = 96, 4/4” albo „12/8, ballada”;
• struktura — kolejność części: intro, zwrotka, refren, bridge, zakończenie;
• uwagi — kto śpiewa, gdzie są chórki, jak kończymy.

Takie notatki oszczędzają mnóstwo czasu na próbach. Więcej o nich w artykule notatki do piosenek i aranży, a o oznaczaniu części utworu — w tekście forma piosenki.

Powtórzenia i skróty

Żeby piosenka zmieściła się na jednym ekranie lub kartce, stosuje się skróty:

• akordy tylko przy pierwszej zwrotce — kolejne zwrotki bez akordów, z dopiskiem „akordy jak w zwrotce 1”;
• „Ref.” — po pierwszym pełnym zapisie refrenu wystarczy samo oznaczenie, ewentualnie z pierwszymi słowami;
• znaki powtórzeń — „×2” przy wersie lub całej części;
• intro i solówki — zapisane jako sam ciąg akordów w taktach, np. „| C | G | Am | F |”.

Uważaj jednak, by skróty nie utrudniały gry na scenie: muzyk nie powinien przewijać ekranu w poszukiwaniu refrenu. W cyfrowym śpiewniku lepiej rozpisać całą piosenkę i pozwolić programowi dopasować wielkość tekstu.

Papier czy cyfrowy śpiewnik

Papierowe kartki są niezawodne, ale trudno je aktualizować, a każda transpozycja oznacza przepisywanie. Cyfrowy śpiewnik pozwala zmienić tonację jednym przyciskiem, wyświetlić akordy nad tekstem lub je ukryć, dzielić się repertuarem w zespole i przewracać strony pedałem. Porównanie obu rozwiązań znajdziesz w artykule śpiewnik online czy papierowe kartki, a o organizacji wspólnego repertuaru piszemy w tekście cyfrowy śpiewnik dla zespołu.

Najczęstsze błędy w śpiewnikach

• Akordy przesunięte po skopiowaniu — tekst wklejony z internetu do edytora z czcionką proporcjonalną „rozjeżdża się”. Sprawdź każdą piosenkę po imporcie.
• Mieszanie konwencji — w jednej piosence „a”, w innej „Am”, a w trzeciej „A-moll”. Ustal jeden zapis dla całego śpiewnika.
• Brak tonacji w nagłówku — przy transpozycji nikt nie wie, w jakiej tonacji jest wersja zespołu.
• Akordy ze złej wersji piosenki — zapisy z internetu często pochodzą z wersji koncertowej albo są uproszczone. Porównaj je z nagraniem, które gracie.
• Nieaktualne kopie — każdy muzyk ma swoją wersję kartki z inną poprawką. Jedno wspólne źródło rozwiązuje problem.

Porządek w zapisie to inwestycja, która zwraca się na każdej próbie: mniej pytań, mniej pomyłek i więcej czasu na granie.