Mikrofony do instrumentów — perkusja, wzmacniacz gitarowy i dęciaki

Kapela, która zaczyna grać w większych salach albo nagrywać w domu, szybko odkrywa, że jeden mikrofon wokalowy nie wystarczy. Saksofon ginie w miksie, wzmacniacz gitarowy brzmi inaczej na sali niż na scenie, a perkusja bez nagłośnienia jest za głośna z przodu i za cicha z tyłu. W tym artykule omawiamy mikrofony do instrumentów: jakie typy wybrać, jak ustawić je przy perkusji, wzmacniaczu gitarowym, instrumentach dętych i akustycznych oraz jakich błędów unikać.

Dwa podstawowe typy mikrofonów

Istnieją też mikrofony wstęgowe, cenione w studiu za ciepłe brzmienie instrumentów dętych i wzmacniaczy, ale na scenie spotyka się je rzadko — są delikatne. Szersze porównanie znajdziesz w artykule mikrofon pojemnościowy czy dynamiczny.

Na scenie najważniejsza jest też charakterystyka kierunkowa. Kardioida i superkardioida zbierają dźwięk głównie z przodu, a tłumią to, co z tyłu i z boków — dzięki temu do mikrofonu saksofonu nie trafia cała perkusja, a ryzyko sprzężeń jest mniejsze (zobacz sprzężenie zwrotne).

Perkusja — od jednego do kilkunastu mikrofonów

Zestaw perkusyjny można nagłośnić na wiele sposobów, w zależności od sali i budżetu:

• Stopa — mikrofon dynamiczny z dużą membraną, przeznaczony do niskich częstotliwości. Ustawiony w otworze przedniej membrany daje więcej „kliku”, dalej od bębna — więcej basu.
• Werbel — klasyczny mikrofon dynamiczny, kilka centymetrów nad obręczą, skierowany w środek membrany i odwrócony tyłem do hi-hatu.
• Tomy — mikrofony dynamiczne na krótkich statywach lub mocowaniach do obręczy.
• Overheady — para mikrofonów pojemnościowych z małą membraną, nad zestawem; zbierają talerze i obraz całego zestawu.

Dobrze nastrojona perkusja to połowa sukcesu przy mikrofonowaniu. O podstawach gry i brzmienia zestawu piszemy w artykule podstawowe rytmy perkusyjne.

Wzmacniacz gitarowy i basowy

Najczęściej używa się mikrofonu dynamicznego ustawionego tuż przy siatce głośnika, kilka centymetrów od niej. O brzmieniu decyduje miejsce:

• na środek głośnika — jaśniej, ostrzej, więcej ataku;
• na krawędź membrany — ciemniej, łagodniej;
• pod kątem — dodatkowo łagodzi górę pasma.

Dzięki mikrofonowi gitarzysta może ustawić wzmacniacz ciszej, a o głośności na sali decyduje realizator. To ważne przy weselach, gdzie zbyt głośny wzmacniacz utrudnia miks i męczy gości. Bas często podłącza się bezpośrednio do pulpitu przez DI-box (wyjście liniowe), a mikrofon przy kolumnie dodaje się tylko wtedy, gdy zależy nam na charakterze wzmacniacza.

Instrumenty dęte

• Trąbka i puzon — mikrofon dynamiczny przed czarą, w odległości kilkunastu centymetrów, lekko z boku osi, by nie przyjmował pełnego strumienia powietrza.
• Saksofon — dźwięk wychodzi nie tylko z czary, ale też z otworów klap. Mikrofon ustawiony nieco nad czarą, skierowany w okolice dolnych klap, daje pełniejsze brzmienie. Na scenie wygodne są mikrofony pojemnościowe mocowane klipsem do czary — muzyk może się poruszać.
• Klarnet i flet — dźwięk promieniuje głównie z otworów, nie z wylotu. Mikrofon ustawia się nad korpusem instrumentu (przy flecie w okolicy ustnika i klap).

Muzycy dęci powinni pilnować stałej odległości od mikrofonu — odsunięcie o kilkanaście centymetrów wyraźnie zmienia głośność.

Gitara akustyczna, skrzypce, akordeon

• Gitara akustyczna — w nagraniu: mikrofon pojemnościowy skierowany w okolice 12.–14. progu, ok. 20–30 cm od instrumentu (skierowany w otwór rezonansowy daje za dużo dudnienia). Na scenie zwykle lepszy jest przetwornik w gitarze, bo mikrofon łatwo wpada w sprzężenie.
• Skrzypce i altówka — miniaturowe mikrofony pojemnościowe mocowane do instrumentu albo mikrofon nad instrumentem w odległości kilkudziesięciu centymetrów. Skrzypek się porusza, więc klips jest na scenie praktyczniejszy.
• Akordeon — zwykle dwa mikrofony: dla strony melodycznej i basowej; są systemy montowane wewnątrz lub na instrumencie.
• Pianino akustyczne — para mikrofonów pojemnościowych przy otwartym pudle (od tyłu pianina lub nad strunami). Na scenie często prościej użyć pianina cyfrowego (zobacz keyboard, pianino cyfrowe czy syntezator).

Okablowanie, kanały i pulpit

Każdy mikrofon to osobny kanał w pulpicie i osobny kabel XLR. Przy kilku mikrofonach do perkusji i instrumentów kanały szybko się kończą. Zanim kupisz mikrofony, sprawdź:

• ile wejść mikrofonowych ma pulpit i czy ma zasilanie fantomowe dla mikrofonów pojemnościowych (zobacz cyfrowy pulpit mikserski);
• czy masz multikabel (stagebox), który pozwala nie ciągnąć wielu kabli przez salę;
• czy kable są dobrej jakości i opisane — więcej w tekście kable muzyczne XLR i jack;
• czy masz statywy z krótkimi ramionami do bębnów i wzmacniaczy.

Przy nagraniach w domu liczba wejść interfejsu audio ogranicza, ile mikrofonów nagrasz naraz (zobacz interfejs audio — jak wybrać). Wpływ pomieszczenia na nagranie opisujemy w artykule akustyka pokoju do nagrań.

Najczęstsze błędy

• mikrofon pojemnościowy bez fantomu — „nie działa”, choć wystarczy włączyć 48 V w pulpicie;
• mikrofony zbyt daleko — na scenie zbierają wszystko dookoła i łatwo wpadają w sprzężenie;
• za dużo mikrofonów w małej sali — więcej kanałów to więcej problemów z fazą i hałasem;
• brak opisów kanałów — przy szybkim montażu na weselu łatwo pomylić, co jest gdzie;
• zapominanie o odsłuchach — dobrze nagłośniony instrument na sali nie pomoże, jeśli muzycy się nie słyszą (zobacz odsłuchy sceniczne).

Mikrofony wokalowe omawiamy osobno w tekstach mikrofonowanie wokalisty i jak wybrać mikrofon muzyczny.