Kolędy i pastorałki — repertuar na okres świąteczny

Okres świąteczny to dla zespołów, chórów, schol i kapel szczególny czas. Wigilie firmowe, spotkania opłatkowe, koncerty kolęd w kościołach i domach kultury, kolędowanie w szkołach, a do tego sylwester i karnawał. Polska tradycja kolędowa jest wyjątkowo bogata — śpiewamy kolędy od Wigilii nawet do 2 lutego, czyli święta Ofiarowania Pańskiego. W tym artykule podpowiadamy, jak zbudować repertuar kolędy dla zespołu, czym różni się kolęda od pastorałki, jak dobrać tonacje i aranżacje oraz jak zaplanować przygotowania.

Kolęda, pastorałka, piosenka świąteczna — różnice

• Kolęda — pieśń o narodzeniu Jezusa, zwykle o charakterze religijnym, często o długiej tradycji. Wiele kolęd śpiewa się podczas liturgii w okresie Bożego Narodzenia.
• Pastorałka — pieśń o tematyce bożonarodzeniowej, ale bardziej ludowa, swobodna, często żartobliwa. Opowiada o pasterzach, zwierzętach przy żłobku, pełna jest elementów obyczajowych i ludowych rytmów.
• Piosenka świąteczna — utwór rozrywkowy o świętach, zimie, prezentach i rodzinie. Najczęściej współczesny i chroniony prawem autorskim.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Podczas mszy śpiewa się kolędy, a nie piosenki rozrywkowe. Na wigilii firmowej świetnie sprawdza się mieszanka wszystkich trzech rodzajów. Przy koncercie biletowanym warto pamiętać, że współczesne piosenki świąteczne podlegają ochronie praw autorskich — zobacz prawa autorskie przy coverach.

Najpopularniejsze kolędy — lista bazowa

Poniższe kolędy zna niemal każdy w Polsce. To dobry trzon repertuaru, bo publiczność chętnie śpiewa razem z zespołem.

Do tego warto dodać kilka tradycyjnych pastorałek o żywszym charakterze, np. „Oj, maluśki, maluśki” czy „Hej, kolęda, kolęda”. Wiele z nich ma ludowy rytm, który świetnie pasuje do kapeli z akordeonem, skrzypcami lub kontrabasem.

Tonacje — kolędy, które śpiewa cała sala

Kolędy to repertuar, który śpiewa publiczność, a nie tylko wokalista. To zmienia sposób doboru tonacji:

• Śpiew wspólny — wybieraj tonacje, w których najwyższy dźwięk nie przekracza mniej więcej d2–e2 dla głosów kobiecych (oktawę niżej dla męskich). Zbyt wysoko ustawiona kolęda sprawia, że sala milknie w refrenie.
• Solista — gdy kolędę wykonuje wokalista solo, tonację dobierasz do jego głosu (zobacz typy głosu).
• Chór lub schola — trzymaj się tonacji opracowań, a gdy grupa męczy się w górze, obniż o półton lub cały ton.
• Organy i instrumenty — uzgodnij z organistą tonacje przed mszą, bo często gra on z zapisów w konkretnych tonacjach.

Jak zarządzać tonacjami w całym repertuarze, opisujemy w tekście transpozycja w setliście.

Aranżacja kolęd — od akordów do wiązanki

Te same kolędy można zaśpiewać na wiele sposobów. Pomysły na urozmaicenie:

1. Zmiana instrumentacji — pierwsza zwrotka tylko z gitarą lub fortepianem, druga z całym zespołem, ostatnia z mocnym zakończeniem.
2. Chórki i wielogłos — refren w dwóch lub trzech głosach brzmi uroczyście nawet w małym składzie (zobacz wielogłos w chórze i scholi).
3. Zmiana rytmu — kolęda w rytmie ballady, walca, a nawet swingu. Warto jednak pamiętać, że podczas liturgii zbyt swobodne aranżacje mogą być niestosowne.
4. Wiązanki — połącz 3–4 krótsze kolędy w jedną wiązankę w zbliżonym tempie i pokrewnych tonacjach. To świetny sposób na kolędowanie przy stołach (zobacz medleye i bloki muzyczne).
5. Instrumentalne interludia — melodia kolędy zagrana na skrzypcach, flecie lub saksofonie między wokalnymi utworami daje słuchaczom chwilę oddechu.

Repertuar na różne okazje

O planowaniu repertuaru w kościele piszemy szerzej w artykule muzyka na Adwent i Boże Narodzenie, a o miejscu poszczególnych okresów w kalendarzu liturgicznym — w tekście rok liturgiczny dla muzyka. Aktualne okresy i święta sprawdzisz też w module liturgia. Sylwestrowe pomysły znajdziesz w tekście setlista na sylwestra.

Plan przygotowań — od listopada do stycznia

1. Listopad — wybierz repertuar, ustal tonacje, przygotuj teksty i akordy. Przy chórze rozdaj nuty i nagrania głosów do ćwiczenia w domu.
2. Początek grudnia — próby całego repertuaru. Nowe aranżacje ćwicz w pierwszej kolejności, znane kolędy — na końcu próby.
3. Połowa grudnia — próba generalna z nagłośnieniem, ustalenie kolejności, zapowiedzi i strojów.
4. Okres świąteczny — krótkie odświeżenie przed każdym występem, kontrola głosu i zdrowia przy dużej liczbie koncertów.
5. Styczeń — koncerty kolęd i spotkania opłatkowe trwają nawet do początku lutego. Nie wycofuj repertuaru zbyt wcześnie.

Terminy prób i występów najlepiej zapisać w kalendarzu zespołu — wtedy wszyscy wiedzą, kiedy i gdzie grają (zobacz też kalendarz zespołu). O tym, jak co roku odświeżać repertuar sezonowy, przeczytasz w artykule sezonowy repertuar kapeli.