Typy głosu — sopran, mezzosopran, alt, tenor, baryton i bas

„Jakim głosem śpiewasz?” — pytanie, które słyszy każdy wokalista zaczynający przygodę z zespołem, chórem albo lekcjami śpiewu. Znajomość swojego typu głosu ułatwia wybór repertuaru, tonacji i ćwiczeń, a także rozmowę z akompaniatorem. Jednocześnie etykieta nie powinna ograniczać: w muzyce rozrywkowej wielu wokalistów śpiewa poza „podręcznikowym” zakresem. W tym artykule omawiamy typy głosu stosowane w śpiewie solowym, wyjaśniamy, czym jest tessytura, i podpowiadamy, jak rozpoznać swój głos.

Sześć podstawowych typów głosu

W klasycznej klasyfikacji wyróżnia się trzy głosy żeńskie i trzy męskie. Podane skale są orientacyjne i dotyczą zakresu wykorzystywanego w śpiewie, a nie absolutnych granic.

Oznaczenia: c1 to „środkowe C” na fortepianie; c2 — oktawę wyżej, c — oktawę niżej. Głosy męskie brzmią mniej więcej oktawę niżej niż żeńskie o tej samej nazwie stopnia. Osobną kategorią jest kontratenor — mężczyzna śpiewający w rejestrze altowym lub mezzosopranowym techniką opartą na falsecie (zobacz falset — technika wokalna).

Skala to nie wszystko — tessytura i barwa

Dwie osoby mogą mieć podobną skalę, a zupełnie inne typy głosu. O klasyfikacji decydują przede wszystkim:

• tessytura — zakres, w którym głos brzmi swobodnie i pięknie przez dłuższy czas, a nie tylko przez jeden dźwięk;
• barwa — jasna lub ciemna, lekka lub masywna;
• przejścia rejestrowe — miejsca, w których głos zmienia sposób pracy (np. z piersiowego na głowowy); u różnych typów leżą w różnych miejscach;
• wytrzymałość — w jakim zakresie można śpiewać długo bez zmęczenia.

Baryton, który z wysiłkiem zaśpiewa wysokie a1, nie staje się tenorem. Tenor, który śpiewa swobodnie niskie A, nadal jest tenorem, jeśli jego głos „mieszka” wyżej.

Jak rozpoznać swój typ głosu

1. Zbadaj zakres — śpiewaj gamę w górę i w dół na wygodnej sylabie, z pianinem lub aplikacją. Zapisz najniższy i najwyższy dźwięk, który brzmi czysto i swobodnie. Szczegółowo opisujemy to w artykule zakres głosu — jak go zbadać.
2. Znajdź tessyturę — zaśpiewaj tę samą prostą piosenkę w kilku tonacjach. Ta, w której śpiewa się najprzyjemniej przez całą piosenkę, wskazuje Twój środek głosu.
3. Posłuchaj przejść — gdzie głos zaczyna się „łamać” albo zmienia barwę? To ważna wskazówka dla nauczyciela.
4. Porównaj z nagraniami — z którymi wokalistami śpiewa Ci się najwygodniej w oryginalnej tonacji?
5. Skonsultuj z nauczycielem śpiewu — doświadczone ucho rozpozna typ głosu szybciej i pewniej. U młodych osób oraz po dłuższej przerwie klasyfikacja może się jeszcze zmienić.

Typy głosu w muzyce rozrywkowej

W popie, rocku i muzyce weselnej mówi się raczej o „wysokim” lub „niskim” głosie niż o klasycznych typach. Wokaliści często łączą rejestry techniką mix voice albo śpiewają wyżej w mocniejszym brzmieniu niż w śpiewie klasycznym. Mimo to wiedza o typie głosu przydaje się w praktyce:

• wybór repertuaru — wiesz, które piosenki zaśpiewasz w oryginale, a które trzeba przenieść;
• tonacje — piosenkę śpiewaną przez tenora baryton zwykle przeniesie o 2–4 półtony w dół; piosenkę męską śpiewaną przez kobietę — zwykle o kwartę lub kwintę w górę albo w tej samej tonacji, ale oktawę wyżej;
• chórki — w zespole z kilkoma wokalistami łatwiej podzielić głosy harmonii.

O zmianie tonacji całego repertuaru piszemy w artykułach transpozycja w setliście i tempa i tonacje w repertuarze, a o układaniu chórków — w tekście harmonizowanie głosów w chórkach.

Typy głosu a chór

W chórze klasyfikacja jest prostsza: sopran, alt, tenor i bas (SATB), czasem z podziałem na pierwsze i drugie głosy. Mezzosopran trafia zwykle do sopranów II albo altów I, a baryton — do tenorów II albo basów I, w zależności od potrzeb zespołu i tessytury utworów. Jak przydzielać chórzystów do głosów, opisujemy w artykule podział na głosy w chórze.

Najczęstsze błędy

• Klasyfikacja po najwyższym dźwięku — liczy się tessytura i barwa, nie pojedynczy „rekord”.
• Śpiewanie poza swoim zakresem na siłę — prowadzi do zmęczenia, chrypki i nawyków, które trudno potem wyeliminować (zobacz chrypka po koncercie).
• Zbyt wczesne „przyklejenie” etykiety — głos rozwija się z ćwiczeniem; dźwięki, które dziś są niewygodne, za rok mogą brzmieć swobodnie.
• Kopiowanie barwy idola — próba śpiewania „ciemniej” lub „jaśniej”, niż pozwala naturalny głos, odbiera mu swobodę.

Podstawy pracy nad głosem, niezależnie od jego typu, znajdziesz w artykule emisja głosu — podstawy.

Głos w zespole: kto śpiewa co

W kapeli z dwojgiem wokalistów typ głosu pomaga podzielić repertuar. Piosenki z wysokimi, mocnymi refrenami lepiej oddać osobie o wyższym głosie, a ballady z niskim, ciepłym brzmieniem — tej o niższym. W duetach mieszanych często śpiewa się w tej samej tonacji, ale kobieta i mężczyzna dzielą się zwrotkami, bo ich wygodne zakresy leżą w innych miejscach. Gdy obie osoby mają podobny typ głosu, łatwiej śpiewać razem unisono, a do chórków trzeba szukać harmonii powyżej lub poniżej melodii. Dobrze jest zapisać w śpiewniku zespołu, kto śpiewa daną piosenkę i w jakiej tonacji — przy zastępstwie innego wokalisty od razu widać, czy tonację trzeba zmienić. Taką listę można przygotować w śpiewniku serwisu, a przy układaniu setlisty pilnować, by ten sam wokalista nie śpiewał kilku najtrudniejszych utworów pod rząd.