Akordy molowe, septymowe i nonowe — budowa krok po kroku
Teoria muzyki
Skąd wiadomo, z jakich dźwięków składa się a-moll, G7 czy Cmaj7? Wszystkie akordy buduje się z tercji. Wyjaśniamy krok po kroku, jak powstają akordy molowe, septymowe i nonowe, jak je oznaczać i jak je grać.
W śpiewnikach pojawiają się oznaczenia, które dla początkujących wyglądają jak szyfr: a7, Cmaj7, G9, h7/5-. Tymczasem za wszystkimi stoi jedna prosta zasada: akordy buduje się, układając tercje jedna na drugiej. Wystarczy zrozumieć, czym różni się tercja wielka od małej, by samodzielnie rozszyfrować prawie każdy akord. W tym artykule pokazujemy krok po kroku budowę akordów septymowych, a przy okazji molowych i nonowych — tak, by każde oznaczenie w śpiewniku stało się zrozumiałe.
Tercja wielka i tercja mała
Tercja to odległość obejmująca trzy kolejne stopnie gamy, np. c–e albo a–c. Tercje mają jednak różną wielkość. Tercja wielka to cztery półtony (c–e: c, cis, d, dis, e). Tercja mała to trzy półtony (a–c: a, b, h, c — pamiętaj, że w polskim nazewnictwie b to angielskie B♭, a h to angielskie B). Z tych dwóch klocków powstają wszystkie podstawowe akordy.
Akord durowy i molowy
Akord durowy to tercja wielka, a na niej tercja mała: C-dur = c–e (4 półtony) + e–g (3 półtony). Akord molowy to odwrotnie: tercja mała, a na niej wielka: a-moll = a–c (3) + c–e (4). Oba mają tę samą kwintę czystą (7 półtonów od podstawy), różni je tylko środkowy dźwięk — tercja. To ona decyduje, czy akord brzmi jasno, czy smutno. W polskich śpiewnikach akordy molowe zapisuje się małą literą (a, d, e) albo z dopiskiem „m” (Am, Dm). Szczegółowo o akordzie durowym w artykule budowa akordu durowego.
Dwie pozostałe kombinacje dają akordy specjalne: dwie tercje małe tworzą akord zmniejszony (h–d–f), a dwie wielkie — zwiększony (c–e–gis). Omawiamy je w tekście akordy zmniejszone i zwiększone.
Akordy septymowe — czwarty dźwięk
Akord septymowy powstaje, gdy na akordzie trzydźwiękowym położymy jeszcze jedną tercję. Najwyższy dźwięk jest wtedy septymą od podstawy. W zależności od tego, jaki jest akord bazowy i jaka septyma, otrzymujemy kilka rodzajów:
| Nazwa | Oznaczenie | Przykład | Budowa |
|---|---|---|---|
| Wielki septymowy | Cmaj7, C7+ | c–e–g–h | dur + septyma wielka |
| Dominantowy | C7 | c–e–g–b | dur + septyma mała |
| Molowy septymowy | a7, Am7 | a–c–e–g | moll + septyma mała |
| Półzmniejszony | h7/5-, Hm7b5 | h–d–f–a | zmniejszony + septyma mała |
| Zmniejszony septymowy | h°7, Hdim7 | h–d–f–as | same tercje małe |
Uwaga na oznaczenia: samo „7” przy akordzie durowym oznacza septymę małą (C7 = c–e–g–b). Septymę wielką trzeba oznaczyć osobno — maj7, 7+ lub trójkątem. To częsta pułapka: Cmaj7 i C7 brzmią zupełnie inaczej. Cmaj7 jest miękki i marzycielski, C7 — napięty, „chce” przejść dalej, zwykle do F-dur.
Funkcja akordu dominantowego
Akord septymowy dominantowy, np. G7 w tonacji C-dur, to jeden z najważniejszych akordów w muzyce. Zawiera dźwięki h i f, które tworzą niespokojny interwał trytonu i dążą do rozwiązania na c i e. Dlatego G7 tak silnie prowadzi do C. Ten mechanizm stoi za większością zakończeń piosenek i pieśni — opisujemy go w artykule kadencje muzyczne.
Akordy septymowe w tonacji
Jeśli zbudujemy akord septymowy na każdym stopniu gamy C-dur, używając tylko jej dźwięków, otrzymamy: Cmaj7, d7, e7, Fmaj7, G7, a7 i h7/5-. To zestaw, z którego korzysta mnóstwo piosenek popowych, jazzowych i kościelnych. Warto zauważyć, że jedynym akordem dominantowym jest G7 na piątym stopniu. Więcej o akordach budowanych na stopniach gamy w tekście akordy diatoniczne.
Akordy nonowe — piąty dźwięk
Dokładając kolejną tercję nad septymą, otrzymujemy nonę — dźwięk leżący oktawę i sekundę nad podstawą. Najczęstsze akordy nonowe:
- C9 — c–e–g–b–d: akord dominantowy z noną, brzmi pełnie, „funkowo” i bluesowo.
- Cmaj9 — c–e–g–h–d: miękki, przestrzenny, popularny w balladach i jazzie.
- a9, Am9 — a–c–e–g–h: molowy z septymą i noną, ciepły i nastrojowy.
Uwaga: akord nonowy zawiera septymę. Jeśli chcesz dodać nonę bez septymy, właściwe oznaczenie to add9 (Cadd9 = c–e–g–d). Różnicę opisujemy w artykule akordy dodane: add9, 6 i 6/9. W praktyce, zwłaszcza na gitarze, w akordach nonowych często pomija się kwintę, bo jest najmniej ważna dla brzmienia.
Chwyty na gitarze
Zapis od najgrubszej struny E do najcieńszej e; x oznacza strunę niegraną:
- Cmaj7 — x 3 2 0 0 0 (c, e, g, h, e)
- Fmaj7 — x x 3 2 1 0 (f, a, c, e)
- G7 — 3 2 0 0 0 1 (g, h, d, g, h, f)
- E7 — 0 2 0 1 0 0 (e, h, d, gis, h, e)
- a7 — x 0 2 0 1 0 (a, e, g, c, e)
- d7 — x x 0 2 1 1 (d, a, c, f)
- e7 — 0 2 2 0 3 0 (e, h, e, g, d, e)
Więcej chwytów, także w wyższych pozycjach, znajdziesz w artykule akordy septymowe na gitarze oraz w module akordy.
Jak to przećwiczyć
Najlepsze ćwiczenie to samodzielne budowanie akordów. Weź dowolny dźwięk, np. d, i zbuduj na nim: akord durowy (d–fis–a), molowy (d–f–a), dominantowy septymowy (d–fis–a–c), wielki septymowy (d–fis–a–cis) i molowy septymowy (d–f–a–c). Zagraj je na instrumencie jeden po drugim i posłuchaj różnic. Potem zrób to samo od innego dźwięku. Po kilku dniach rozszyfrowanie oznaczeń w śpiewniku przestanie być problemem, a akordy zaczniesz rozpoznawać także ze słuchu.
Najczęstsze pytania
Jak zbudować akord septymowy?
Na akordzie trzydźwiękowym położyć jeszcze jedną tercję. Na przykład C7 to akord C-dur (c–e–g) z dodaną septymą małą b, a Cmaj7 — z septymą wielką h.
Czym różni się C7 od Cmaj7?
C7 zawiera septymę małą (b) i brzmi z napięciem, dążąc do rozwiązania. Cmaj7 zawiera septymę wielką (h) i brzmi miękko oraz spokojnie.
Jak zbudowany jest akord molowy?
Z tercji małej i położonej na niej tercji wielkiej, np. a-moll to a–c–e. Od durowego różni się tylko tercją.
Co to jest akord nonowy?
To akord septymowy z dodaną noną, czyli dźwiękiem oktawę i sekundę nad podstawą, np. C9 = c–e–g–b–d. Nona bez septymy oznaczana jest jako add9.