Zespół seniorów i grupa śpiewacza 60+ — organizacja i repertuar

W wielu polskich miejscowościach najaktywniejszym zespołem muzycznym nie jest kapela rockowa ani chór szkolny, tylko grupa śpiewacza seniorów. Występuje na dożynkach, festynach, uroczystościach patriotycznych i przeglądach, jeździ na festiwale, nagrywa płyty i prowadzi profil w internecie. Dla uczestników to nie tylko muzyka, ale też wspólnota, regularne spotkania i poczucie, że robią coś ważnego. Zespół seniorów rządzi się jednak swoimi prawami: inne są potrzeby, tempo pracy, możliwości głosu i oczekiwania. W tym artykule podpowiadamy, jak taką grupę założyć, prowadzić i rozwijać.

Gdzie i jak zacząć

Zespoły seniorów najczęściej powstają przy instytucjach, które dają salę, wsparcie organizacyjne i czasem finansowanie:

• gminne i miejskie ośrodki kultury,
• kluby seniora i dzienne domy pomocy,
• uniwersytety trzeciego wieku,
• koła gospodyń wiejskich i stowarzyszenia,
• parafie.

Najlepszą reklamą jest poczta pantoflowa: ogłoszenie w parafii, na tablicy w ośrodku zdrowia, w lokalnej gazecie i przez znajomych. Pierwsze spotkanie warto zrobić otwarte, bez przesłuchań, ze wspólnym śpiewaniem znanych piosenek. Wiele osób przychodzi „tylko posłuchać”, a zostaje na lata. O pozyskiwaniu nowych członków piszemy w artykule rekrutacja dorosłych do chóru.

Warunki prób

Dobre warunki to połowa sukcesu. Kilka praktycznych wskazówek:

• Pora — próby w ciągu dnia, przedpołudniem lub wczesnym popołudniem, sprawdzają się lepiej niż wieczorne. Zimą ma znaczenie, żeby wracać do domu przed zmrokiem.
• Dostępność — sala na parterze lub z windą, wygodne krzesła, toaleta blisko, możliwość dojazdu komunikacją.
• Długość — półtorej do dwóch godzin z przerwą na herbatę. Przerwa to nie strata czasu, tylko ważna część spotkania.
• Siedzenie i stanie — śpiew na stojąco jest lepszy dla oddechu, ale nie każdy może długo stać. Warto pozwolić na śpiew na siedząco i wstawać tylko na wybrane utwory.
• Akustyka i słyszalność — osoby z gorszym słuchem powinny siedzieć bliżej prowadzącego i instrumentu.

Głos w dojrzałym wieku

Z wiekiem głos się zmienia: może stać się niższy lub wyższy, mniej elastyczny, szybciej się męczyć. Nie oznacza to jednak, że śpiewanie jest dla seniorów niewskazane — wręcz przeciwnie, regularny śpiew ćwiczy oddech, postawę i pamięć, a głos dobrze używany zachowuje sprawność dłużej. Kilka zasad:

• krótka, łagodna rozgrzewka na początku każdej próby (zobacz rozgrzewka wokalna przed próbą);
• śpiew bez forsowania i krzyczenia, nawet w „głośnych” piosenkach;
• woda na sali i przerwy dla głosu;
• tonacje dopasowane do grupy, zwykle niższe niż w oryginalnych nagraniach.

Jeśli ktoś ma przewlekłą chrypkę, duszności czy inne dolegliwości, warto zachęcić do konsultacji lekarskiej, a podczas prób pozwolić na odpoczynek bez tłumaczenia się. O dbaniu o głos piszemy w artykule dbanie o głos — nawyki.

Repertuar

Zespoły seniorów zwykle śpiewają muzykę bliską uczestnikom. Najczęściej są to:

• pieśni i przyśpiewki ludowe — często z własnego regionu, przekazywane z pokolenia na pokolenie;
• przeboje młodości — polskie piosenki z lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych;
• pieśni patriotyczne — na uroczystości państwowe i lokalne (zobacz piosenki patriotyczne na 11 listopada i 3 maja);
• pieśni religijne i kolędy — na nabożeństwa, odpusty, święta;
• piosenki biesiadne — na festyny i spotkania (zobacz repertuar biesiadny).

Warto też czasem sięgnąć po coś nowego. Seniorzy często chętnie uczą się współczesnych piosenek, a nowy repertuar ożywia próby. Wybór utworów dobrze konsultować z grupą — ludzie najchętniej śpiewają to, co sami zaproponowali.

Teksty i materiały

Śpiewniki dla zespołu seniorów powinny mieć duży, wyraźny druk, wysoki kontrast i niewiele tekstu na stronie. Jeden utwór na jednej kartce, bez przewracania stron w trakcie śpiewu. Segregator z koszulkami pozwala łatwo dodawać i wyjmować utwory. Coraz więcej grup korzysta też z tabletów z powiększonym tekstem. Nagrania utworów do słuchania w domu, na płycie lub w telefonie, bardzo pomagają w nauce, zwłaszcza osobom, które nie czytają nut. Wspólny śpiewnik z możliwością wydruku tekstów z akordami ułatwia przygotowanie materiałów prowadzącemu.

Prowadzenie zespołu

Osoba prowadząca grupę seniorów jest jednocześnie muzykiem, organizatorem i trochę animatorem. Kilka wskazówek:

• Szacunek i partnerstwo — uczestnicy to dorośli z ogromnym doświadczeniem życiowym. Nie należy mówić do nich jak do dzieci ani nadmiernie ich wyręczać.
• Cierpliwość — nauka nowego utworu może trwać dłużej. Lepiej przećwiczyć mniej utworów dobrze niż wiele powierzchownie.
• Powtarzanie — stałe utwory w każdej próbie dają poczucie pewności i przyjemność ze śpiewania tego, co się umie.
• Pochwała i konkret — uwagi formułowane życzliwie, konkretnie i do całej grupy, a nie do jednej osoby przy wszystkich.
• Akompaniament — akordeon, klawisze lub gitara. Instrument trzyma tonację i daje oparcie (zobacz akordeon dla początkujących).

O prowadzeniu chórów amatorskich piszemy też w artykułach prowadzenie chóru i chór parafialny — organizacja.

Występy i wyjazdy

Występy dają grupie cel i motywację. Okazji jest wiele: święta gminy, dożynki, festyny, uroczystości kościelne, Dzień Seniora, wigilie i spotkania opłatkowe, a także przeglądy i festiwale zespołów seniorów, organizowane w całym kraju. Przy występach warto zadbać o praktyczne szczegóły: krzesła dla zespołu, cień i wodę latem, ciepłe miejsce zimą, krótki program, bezpieczny transport i ustalony czas powrotu. Wspólne stroje, często regionalne, budują tożsamość grupy i robią wrażenie na publiczności.

Finansowanie i organizacja

Zespoły seniorów rzadko zarabiają, ale mają koszty: akompaniatora lub instruktora, stroje, wyjazdy, materiały. Źródła finansowania to najczęściej budżet ośrodka kultury, gminy, granty na aktywizację seniorów, stowarzyszenia i drobne składki członków. Warto wyznaczyć osobę odpowiedzialną za sprawy organizacyjne i prowadzić prosty kalendarz prób i występów, dostępny dla wszystkich lub rozsyłany przez telefon (zobacz kalendarz).

Spotkanie pokoleń

Zespoły seniorów świetnie sprawdzają się we wspólnych projektach z młodzieżą i dziećmi: wspólne kolędowanie, warsztaty pieśni regionalnych, koncerty z udziałem szkolnego chóru czy scholi. Seniorzy przekazują repertuar i tradycję, a młodzi wnoszą energię i nowe pomysły. O łączeniu pokoleń w jednym zespole piszemy w artykule zespół międzypokoleniowy.