Gitara akustyczna na scenie — przetworniki, DI i walka ze sprzężeniem

Gitara akustyczna w domu brzmi ciepło i naturalnie. Na scenie, obok perkusji, basu i klawiszy, ta sama gitara zaczyna dudnić, piszczeć albo zupełnie znika. Problem nie leży w instrumencie, tylko w tym, że gitara akustyczna została zbudowana do grania bez prądu: ma pudło rezonansowe, które chętnie drga razem z dźwiękiem z kolumn. Dobre nagłośnienie gitary akustycznej to połączenie właściwego przetwornika, sensownego toru sygnału i kilku nawyków na scenie. W tym artykule przechodzimy przez wszystkie te elementy po kolei.

Przetwornik czy mikrofon

Są dwa podstawowe sposoby zamiany dźwięku gitary na sygnał elektryczny. Pierwszy to mikrofon ustawiony przed gitarą, zwykle na wysokości miejsca, gdzie gryf łączy się z pudłem. Daje najbardziej naturalne brzmienie, ale wymaga, by gitarzysta siedział lub stał w jednym miejscu, i bardzo łatwo łapie dźwięki z otoczenia: perkusję, odsłuchy, głos wokalisty. Na głośnej scenie mikrofon przy gitarze to proszenie się o sprzężenie.

Drugi sposób to przetwornik zamontowany w gitarze. W kapelach i zespołach grających imprezy to rozwiązanie zdecydowanie najczęstsze: gitarzysta może się swobodnie poruszać, a sygnał jest dużo mniej podatny na hałas sceny. Mikrofon zostaje opcją na ciche, kameralne koncerty, nagrania i występy akustyczne, o których piszemy w artykule próba akustyczna (unplugged).

Rodzaje przetworników

Przetworniki do gitar akustycznych dzielą się na kilka typów, a każdy brzmi trochę inaczej:

• Piezo pod siodełkiem — najpopularniejszy, montowany fabrycznie w wielu gitarach elektroakustycznych. Odporny na sprzężenie, ale bez korekcji potrafi brzmieć ostro i „plastikowo”.
• Przetwornik kontaktowy — przyklejany do płyty wierzchniej. Oddaje więcej drewna i pudła, ale jest bardziej podatny na sprzężenie i stuki.
• Przetwornik magnetyczny w otworze rezonansowym — działa podobnie jak w gitarze elektrycznej, wymaga strun metalowych. Dobrze znosi głośną scenę, brzmi cieplej i nieco „elektrycznie”.
• Systemy łączone — piezo z małym mikrofonem wewnątrz pudła albo z przetwornikiem magnetycznym. Pozwalają zmieszać oba źródła i uzyskać bardziej naturalną barwę.

Dla gitarzysty grającego wesela i festyny najbezpieczniejszym wyborem jest dobre piezo albo przetwornik magnetyczny. Bardziej wyrafinowane systemy mają sens, gdy zespół gra też ciche koncerty, a gitara jest instrumentem prowadzącym. Na barwę wpływają też struny — więcej w tekście jak dobrać struny do gitary akustycznej.

DI-box — mały przedmiot, duża różnica

Sygnał z gitary trzeba jakoś dostarczyć do miksera. Kabel instrumentalny (jack) nadaje się na kilka metrów, ale na dłuższych odcinkach zbiera zakłócenia i traci górę pasma. Dlatego między gitarę a mikser wstawia się DI-box. To niewielkie pudełko, które zamienia sygnał instrumentalny na symetryczny sygnał mikrofonowy i pozwala poprowadzić go długim kablem XLR do miksera lub stage boxa.

DI-box ma zwykle przełącznik ground lift. Gdy w nagłośnieniu słychać brum, jego przełączenie często rozwiązuje problem pętli masy. Wiele preampów i efektów do gitar akustycznych ma wbudowany wyjściowy DI — wtedy osobne pudełko nie jest potrzebne. Jeśli gitara ma przetwornik pasywny (bez baterii), warto rozważyć DI aktywny albo preamp, bo przetwornik piezo podłączony bez odpowiedniego wejścia brzmi cienko i ostro.

Wzmacniacz akustyczny czy prosto do miksera

Część gitarzystów woli mieć na scenie własny wzmacniacz do gitary akustycznej. To wygodne: słyszysz siebie, sam regulujesz barwę i głośność, a wzmacniacz ma zwykle wyjście liniowe do miksera. Wzmacniacz akustyczny to jednak zupełnie inne urządzenie niż piecyk do gitary elektrycznej — ma płaskie pasmo i często głośnik wysokotonowy (porównanie znajdziesz w tekście wzmacniacz gitarowy).

Coraz więcej zespołów rezygnuje jednak ze wzmacniaczy na scenie i podaje gitarę prosto do miksera, a gitarzysta słyszy się w odsłuchu lub w słuchawkach. Na scenie jest wtedy ciszej, łatwiej uniknąć sprzężeń i łatwiej zbudować dobre brzmienie całej kapeli. O odsłuchach piszemy więcej w artykule odsłuchy sceniczne.

Korekcja barwy

Surowy sygnał z przetwornika rzadko brzmi dobrze. Kilka ustawień, od których warto zacząć:

• Filtr dolnoprzepustowy (low cut) — obetnij wszystko poniżej ok. 80–100 Hz. Gitara akustyczna w zespole nie potrzebuje najniższych częstotliwości, bo zajmuje je bas i stopa perkusji.
• Dudnienie pudła — rezonans pudła leży zwykle w okolicach 100–250 Hz. Jeśli gitara „buczy”, delikatnie wytnij to pasmo wąskim filtrem.
• Ostrość piezo — nieprzyjemny, „szklany” charakter siedzi zwykle w okolicach 2–4 kHz. Lekkie obniżenie często pomaga.
• Powietrze — niewielkie podbicie powyżej 8–10 kHz dodaje blasku, ale ostrożnie, bo podbija też szum.

Najważniejsza zasada: w zespole gitara akustyczna ma brzmieć dobrze razem z innymi instrumentami, a nie sama. Brzmienie, które solo wydaje się chude, w miksie często okazuje się idealne. Przy wyborze miksera i jego korektora przyda się tekst mikser cyfrowy czy analogowy.

Walka ze sprzężeniem

Sprzężenie to pisk albo narastający buczący ton, który powstaje, gdy dźwięk z kolumn wraca do przetwornika i jest wzmacniany coraz bardziej. Gitara akustyczna jest na to szczególnie podatna, bo jej pudło działa jak membrana. Sposoby, które naprawdę działają:

• Zatyczka do otworu rezonansowego (tzw. feedback buster) — gumowy krążek, który wycisza pudło. Tani i bardzo skuteczny na głośnych scenach.
• Odwrócenie fazy — przełącznik phase w preampie lub mikserze. Jeden z dwóch ustawień zwykle daje wyraźnie mniej dudnienia.
• Filtr wąskopasmowy (notch) — wycina dokładnie tę częstotliwość, która zaczyna się sprzęgać.
• Ustawienie na scenie — nie stój przodem do kolumn frontowych ani tuż przed odsłuchem podkręconym na pełną głośność.
• Mniej głośności na scenie — im ciszej grają wzmacniacze i odsłuchy, tym mniej problemów.

Mechanizm sprzężenia i sposoby jego eliminacji w całym zestawie opisujemy szczegółowo w artykule sprzężenie zwrotne.

Gitara akustyczna w zespole

Nawet najlepiej nagłośniona gitara zginie, jeśli gra w tym samym rejestrze co klawisze i druga gitara. W pełnym składzie akustyk sprawdza się najlepiej jako instrument rytmiczny: rytmiczne bicie w środku i górze pasma, przy krótszych, czystych akordach. Dobrym pomysłem bywa kapodaster i chwyty w wyższej pozycji — gitara brzmi wtedy jaśniej i nie wchodzi w drogę klawiszom (zobacz kapodaster). Warto też uzgodnić z klawiszowcem, kto w danej piosence gra akordy w środku pasma, a kto dopowiada ozdobniki.

Lista kontrolna przed występem

Przed każdym koncertem sprawdź baterię w preampie i zabierz zapasową, wymień zużyte struny co najmniej kilka dni wcześniej, żeby zdążyły się ustabilizować, i weź zapasowy kabel jack oraz zatyczkę na otwór rezonansowy. Na próbie dźwięku zagraj zarówno ciche picking, jak i najmocniejsze bicie, żeby akustyk mógł ustawić poziom dla obu sytuacji. Ustawienia, które dobrze się sprawdziły, zapisz — przy kolejnym koncercie w podobnej sali zaoszczędzisz sporo czasu.