Subwoofer w kapeli — kiedy jest potrzebny i jak go ustawić

Wiele kapel zaczyna od dwóch kolumn na statywach i przez długi czas to wystarcza. W pewnym momencie pojawia się pytanie: czy kupić subwoofer? Jedni twierdzą, że bez niego muzyka taneczna nie ma mocy, inni — że to niepotrzebny ciężar, który tylko dudni. Prawda leży pośrodku. Dobrze dobrany i ustawiony subwoofer poprawia brzmienie całego zestawu, ale źle użyty potrafi zepsuć nawet najlepszą kapelę. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy warto go mieć i jak z niego korzystać.

Co robi subwoofer

Subwoofer to kolumna przeznaczona wyłącznie do najniższych częstotliwości — zwykle poniżej 80–120 Hz. To zakres, w którym leży stopa perkusji, najniższe dźwięki basu i dół syntezatorów. Kolumny szerokopasmowe z głośnikiem 10 czy 12 cali też grają niskie dźwięki, ale przy dużej głośności szybko dochodzą do granic możliwości: zniekształcają, tracą dynamikę, a ich głośnik niskotonowy pracuje na granicy wychylenia. Gdy najniższe częstotliwości przejmuje subwoofer, kolumny szerokopasmowe grają lżej, czyściej i głośniej, a cały zestaw zyskuje zapas mocy.

Kiedy subwoofer jest potrzebny

• Większe sale — przy około stu i więcej gościach para kolumn szerokopasmowych często nie daje wystarczająco pełnego dołu.
• Muzyka taneczna — disco, dance, pop i nowoczesne przeboje weselne mają mocny, niski bas, który bez subwoofera brzmi płasko.
• Podkłady i playbacki — nagrania studyjne zawierają dużo najniższych częstotliwości.
• Plenery — na zewnątrz nie ma ścian, które wzmacniają bas, więc subwoofer bardzo pomaga.

Kiedy nie jest potrzebny? W małych salach na kilkadziesiąt osób, przy muzyce akustycznej, biesiadnej czy kameralnej, na dancingach z cichszą muzyką, w kościele. W małym pomieszczeniu subwoofer łatwo wzbudza rezonanse i robi z muzyki dudnienie. Więcej o nagłośnieniu kameralnych wydarzeń w artykule nagłośnienie małej imprezy.

Częstotliwość podziału

Subwoofer i kolumny szerokopasmowe dzielą pasmo w określonym miejscu, nazywanym częstotliwością podziału (crossover). Większość aktywnych subwooferów ma wbudowany filtr: sygnał wchodzi do subwoofera, ten gra dół, a resztę przekazuje dalej do kolumn przez wyjście z filtrem górnoprzepustowym. Typowe ustawienia to 80–120 Hz. Zbyt wysoki podział sprawia, że subwoofer zaczyna grać część środka — słychać, z której strony dochodzi, a bas staje się bulgoczący. Zbyt niski — kolumny nadal walczą z basem. Na początek dobrym punktem wyjścia jest 100 Hz, a potem warto dopasować ustawienie do kolumn i sali.

Podłączenie: z sumy czy z wysyłki

Najprostszy sposób to podłączenie sygnału głównego z miksera do subwoofera, a z subwoofera do kolumn. Wtedy wszystko, co jest w miksie, trafia także do subwoofera. Bardziej zaawansowany sposób to zasilanie subwoofera z osobnej wysyłki (aux) w mikserze. Dzięki temu decydujemy, które kanały mają trafiać do subwoofera — zwykle stopa, bas, klawisze i podkłady — a wokale, gitary i talerze nie. To daje czystszy dół i mniej dudnienia. Mikser cyfrowy ułatwia takie ustawienia (zobacz mikser cyfrowy czy analogowy).

Wokal nie do subwoofera

Ludzki głos nie ma praktycznie żadnej użytecznej treści poniżej 80–100 Hz. Mikrofon wokalny zbiera jednak w tym zakresie hałas sceny, stuki, oddechy i dudnienie odsłuchów. Jeśli taki sygnał trafia do subwoofera, wzmacnia on wyłącznie śmieci. Dlatego w kanałach wokalnych warto włączyć filtr dolnoprzepustowy (low cut) na 80–120 Hz, niezależnie od tego, czy kapela ma subwoofer. Podobnie z gitarami i większością instrumentów poza basem i stopą.

Gdzie postawić subwoofer

Ustawienie subwoofera ma ogromny wpływ na brzmienie. Kilka zasad:

• Na podłodze — subwoofer zawsze stoi na ziemi. Kontakt z podłogą wzmacnia bas.
• Przy ścianie — z umiarem — ustawienie przy ścianie podnosi poziom basu, w rogu jeszcze bardziej. Daje to więcej dołu, ale często nierównomiernie i z dudnieniem. Na początek lepiej postawić subwoofer nieco od ściany.
• Dwa subwoofery razem — jeśli kapela ma dwa, dobrze jest postawić je obok siebie, na środku przed sceną. Rozstawione po bokach tworzą na sali miejsca, gdzie bas jest bardzo głośny, i miejsca, gdzie prawie go nie ma.
• Kolumna na subwooferze — wiele subwooferów ma gniazdo na drążek, na którym stawia się kolumnę szerokopasmową. To wygodne i oszczędza miejsce, ale drążek musi być stabilny, a kolumna na odpowiedniej wysokości.
• Daleko od mikrofonów — subwoofer pod mikrofonem perkusji czy wokalu może wzbudzać dudnienie i sprzężenie na niskich częstotliwościach.

Faza — test, który warto zrobić

Subwoofer i kolumny szerokopasmowe muszą grać „razem”, czyli w tej samej fazie. Jeśli fazy są przeciwne, w okolicy częstotliwości podziału bas się znosi i robi się dziura w brzmieniu. Większość subwooferów ma przełącznik fazy (polarity, 0/180°). Prosty test: puść znany utwór z wyraźnym basem, stań na środku sali, przełącz fazę i posłuchaj. Ustawienie, przy którym bas jest pełniejszy i głośniejszy, jest właściwe. Warto robić ten test przy każdej zmianie ustawienia sprzętu.

Głośność subwoofera

Najczęstszy błąd to zbyt głośny subwoofer. Na sali brzmi „mocno”, ale po godzinie męczy gości, zagłusza wokal i niesie się poza salę — sąsiedzi i obsługa słyszą głównie dudnienie. Bas powinien wspierać muzykę, a nie dominować. Dobrym testem jest posłuchanie z różnych miejsc sali i przy stołach: jeśli bas przytłacza rozmowy, jest za głośno. Przy kolacji subwoofer można ściszyć, a podgłośnić go przy tańcach. Problemy z dudnieniem bywają też związane ze sprzężeniem na niskich częstotliwościach — opisujemy je w artykule sprzężenie zwrotne.

Jaki subwoofer wybrać

Dla typowej kapeli weselnej najczęściej wybiera się aktywny subwoofer z głośnikiem 15 lub 18 cali. Osiemnastka daje więcej dołu i zapasu, ale jest cięższa i większa. Warto zwrócić uwagę na wagę, kółka lub uchwyty, wbudowany filtr i wyjścia do kolumn oraz na to, czy subwoofer pasuje do posiadanych kolumn — najlepiej dobrać zestaw jednego producenta. Ogólne wskazówki przy wyborze sprzętu znajdziesz w tekstach kolumny aktywne dla kapeli i sprzęt nagłośnieniowy dla kapeli.