Gitara w zespole — jak nie zagłuszać wokalu i klawiszy

W domu gitara jest instrumentem kompletnym: gra akordy, bas, rytm i melodię jednocześnie. W zespole to samo granie nagle przestaje działać. Gitara zaczyna kłócić się z klawiszami, dudnić razem z basem i zagłuszać wokal. Gitarzysta podkręca głośność, żeby się słyszeć, reszta robi to samo i po kwadransie próba zamienia się w hałas. Dobra gitara w zespole to przede wszystkim umiejętność wybierania: co zagrać, gdzie zagrać i czego nie grać wcale. W tym artykule pokazujemy, jak gitarzysta może znaleźć swoje miejsce w brzmieniu całej grupy.

Każdy instrument ma swoje pasmo

Najważniejsza zasada aranżacji zespołowej brzmi: instrumenty nie powinny grać tego samego w tym samym rejestrze. Bas zajmuje najniższe dźwięki, stopa perkusji też. Klawisze grają często pełne akordy w środku pasma, lewą ręką schodzą nisko. Wokal leży w środku i górze. Gitara, która gra pełne chwyty na sześciu strunach z basem na grubej strunie E, wchodzi w drogę wszystkim naraz. W zespole gitarzysta zwykle nie musi grać najniższych dźwięków, bo zajmuje się nimi basista (zobacz rola basisty w zespole).

Mniej strun, wyższe pozycje

Prosty sposób na zrobienie miejsca to granie akordów na mniejszej liczbie strun, zwłaszcza na trzech lub czterech najcieńszych. Takie akordy brzmią lżej i jaśniej, a w połączeniu z basem i klawiszami cały zespół zyskuje przejrzystość. Drugi sposób to gra w wyższych pozycjach na gryfie albo z kapodastrem. Ta sama progresja zagrana z kapodastrem na piątym progu, innymi chwytami, nie zderza się z lewą ręką klawiszowca (zobacz kapodaster). Gdy w zespole są dwie gitary, jedna gra zwykle w pozycji otwartej, a druga wyżej — wtedy uzupełniają się, zamiast dublować.

Podział ról z klawiszowcem

Gitara i klawisze to najczęstsza para, która walczy o to samo miejsce. Obie grają akordy, obie potrafią wypełnić całą piosenkę. Dlatego warto ustalić podział ról w każdym utworze:

• Jeden rytm, drugi tło — gitara gra rytmiczne bicie, klawisze długie akordy na padzie lub organach. Albo odwrotnie: klawisze rytmiczny fortepian, gitara długie, ciche akordy.
• Zmiana w częściach — w zwrotce gra tylko gitara, w refrenie wchodzą klawisze. To buduje dynamikę.
• Różne rejestry — gdy oba instrumenty grają akordy, niech jeden gra wyżej, a drugi niżej.
• Ozdobniki na zmianę — wstawki melodyczne między frazami wokalu raz gra gitara, raz klawisze, nigdy obie naraz.

Klawiszową stronę takich ustaleń opisujemy w artykułach akompaniament na klawiszach i przewroty akordów na klawiszach.

Przestrzeń dla wokalu

Publiczność słucha przede wszystkim głosu i tekstu. Gitara powinna wspierać śpiew, a nie z nim konkurować. W praktyce oznacza to kilka nawyków. W zwrotkach graj ciszej i prościej niż w refrenach. Gdy wokalista śpiewa, nie dogrywaj melodyjek w tym samym rejestrze co głos. Ozdobniki i krótkie zagrywki wstawiaj w przerwach między frazami, tam gdzie śpiewak bierze oddech. Solo gitarowe ma swoje miejsce — w intro, w części instrumentalnej, w zakończeniu — ale nie pod tekstem.

Rytm ważniejszy niż ilość dźwięków

W zespole gitara rytmiczna jest częścią sekcji rytmicznej razem z basem i perkusją. Dużo ważniejsze od skomplikowanych akordów jest to, czy gitarzysta gra równo i w tym samym „pulsie” co perkusista. Warto słuchać hi-hatu i werbla i dopasować do nich bicie. Często lepiej zagrać mniej uderzeń, ale bardzo precyzyjnie, niż wypełnić każdą ósemkę. Krótkie, tłumione akordy dają dużo miejsca innym instrumentom i brzmią bardzo „zespołowo”. Więcej o biciu i o wspólnym czuciu rytmu w tekstach bicia gitarowe od podstaw i groove.

Brzmienie, które pasuje do zespołu

Brzmienie, które zachwyca w domu, w zespole często okazuje się zbyt basowe i zbyt gęste. Kilka wskazówek dotyczących ustawień:

• Mniej basu we wzmacniaczu — dół pasma zostaw basiście. Gitara samodzielnie brzmi wtedy cieniej, ale w zespole jest czytelna.
• Więcej środka — to środek pasma decyduje, czy gitarę słychać w miksie.
• Mniej przesteru — mocno przesterowana gitara zajmuje bardzo dużo miejsca. Często wystarczy lekki crunch.
• Pogłos i delay z umiarem — efekty rozmywają brzmienie i na dużej sali dodatkowo mieszają się z akustyką.

Ustawianie wzmacniacza opisujemy w artykule wzmacniacz gitarowy, a dobór efektów — w tekście pedalboard dla gitarzysty. Na gitarze akustycznej obowiązują podobne zasady, z dodatkowymi wyzwaniami opisanymi w artykule gitara akustyczna na scenie.

Głośność — słyszeć się, a nie przekrzykiwać

Najczęstszy problem gitarzystów w zespole to głośność. Wzmacniacz ustawiony na wysokości kolan i skierowany w nogi gitarzysty sprawia, że gitarzysta słyszy się słabo, a publiczność i reszta zespołu bardzo głośno. Lepiej postawić wzmacniacz wyżej, na skrzyni lub podstawce, albo przechylić go w stronę uszu. Wtedy można grać ciszej i nadal dobrze się słyszeć. Na próbie dobrym testem jest pytanie do wokalisty: czy słyszysz siebie? Jeśli nie, zespół jest za głośno, a gitara często ma w tym swój udział.

Dwie gitary w jednym zespole

W składzie z dwiema gitarami podział ról jest szczególnie ważny. Klasyczne rozwiązanie to gitara rytmiczna i prowadząca, ale ciekawiej brzmi zespół, w którym gitary się uzupełniają: jedna gra akordy otwarte, druga te same akordy w wyższej pozycji; jedna gra bicie, druga rozłożone akordy; jedna gra czysto, druga z lekkim przesterem. Warto też ustawić je w różnych miejscach panoramy — na mikserze jedną bardziej w lewo, drugą w prawo.

Jak to przećwiczyć

Najlepszą szkołą gitary zespołowej jest nagrywanie prób i słuchanie, gdzie gitara pomaga, a gdzie przeszkadza. Dobrym ćwiczeniem jest też zagranie jednej piosenki trzy razy: raz pełnymi akordami, raz tylko na trzech cienkich strunach, raz w wyższej pozycji z kapodastrem. Zespół od razu usłyszy różnicę. Ustalone partie warto zapisać przy piosence w śpiewniku zespołu, razem z informacją, kto gra w której części, a chwyty w różnych pozycjach znajdziesz w module akordy.