Cyfrowanie akordów — jak czytać symbole C7, Cmaj7, Cm7b5

Śpiewniki, nuty z akordami i aplikacje dla muzyków używają skrótowego zapisu akordów. Dla początkujących to szyfr: C7, Cmaj7, Cm7♭5, Dsus4, G/H. Tymczasem cały system opiera się na kilku prostych zasadach. Kto je zrozumie, odczyta każdy symbol, nawet taki, którego wcześniej nie widział — i zbuduje akord na gitarze albo klawiszach bez szukania w tabelach. W tym artykule wyjaśniamy, jak czytać oznaczenia akordów: od podstawowego trójdźwięku, przez septymy i dodatki, po akordy z basem i różnice między zapisem polskim i angielskim.

Litera, czyli podstawa akordu

Każdy symbol zaczyna się od litery, która oznacza podstawę akordu, czyli jego najniższy dźwięk w układzie zasadniczym. Sama litera to akord durowy: C oznacza trójdźwięk C–E–G, G to G–H–D. Krzyżyk lub bemol przy literze odnoszą się do podstawy: F♯ to F♯–A♯–C♯, E♭ (często pisane Eb) to E♭–G–B. Dalsze znaki mówią, jak zmienić lub rozbudować ten trójdźwięk. Jak buduje się akord durowy, piszemy w artykule budowa akordu durowego.

Polskie H i B — źródło pomyłek

Zanim przejdziemy dalej, jedna ważna uwaga. W polskiej tradycji dźwięk, który po angielsku nazywa się B, nazywamy H, a polskie B to angielskie B♭. W praktyce:

• w polskim śpiewniku akord H to angielskie B, czyli H–D♯–F♯;
• w polskim śpiewniku akord B to angielskie B♭, czyli B–D–F;
• w nutach i aplikacjach z zagranicy B oznacza nasze H.

Zanim zagrasz z nieznanych nut, sprawdź, w jakiej konwencji są zapisane. Najprościej spojrzeć, czy gdzieś występuje litera H — jeśli tak, zapis jest polski. Jeśli w utworze pojawia się B obok akordów, które pasują do tonacji z krzyżykami, to prawie na pewno angielskie B, czyli nasze H.

Dur i moll

Akord molowy różni się od durowego obniżoną tercją: C-moll to C–E♭–G. Oznacza się go na kilka sposobów:

• Cm — najczęstszy zapis w śpiewnikach i aplikacjach;
• Cmi, Cmin, C− — spotykane w nutach jazzowych;
• c — mała litera, tradycyjny zapis w wielu polskich śpiewnikach.

W polskich śpiewnikach mała litera oznacza moll, a wielka dur: „a” to a-moll, „A” to A-dur. To wygodne, ale łatwo pomylić zapis odręczny, w którym małe i wielkie litery wyglądają podobnie. W zapisie z małymi literami „a7” zwykle oznacza a-moll z septymą, czyli Am7.

Septymy — C7, Cmaj7, Cm7

Cyfra 7 dodaje do trójdźwięku czwarty dźwięk — septymę. I tu kryje się najważniejsza zasada cyfrowania: sama siódemka oznacza septymę małą, czyli dźwięk o cały ton niższy od oktawy.

• C7 — C–E–G–B (polskie B, czyli B♭). Akord dominantowy, z napięciem, które chce się rozwiązać.
• Cmaj7 — C–E–G–H. Septyma wielka, o pół tonu niższa od oktawy. Brzmienie miękkie, jazzowe, marzycielskie. Inne zapisy: CΔ, CΔ7, CM7, a w starszych polskich śpiewnikach także C7+ lub C7^maj.
• Cm7 — C–E♭–G–B. Akord molowy z septymą małą, bardzo częsty w popie i muzyce tanecznej.
• Cm(maj7) — C–E♭–G–H. Moll z septymą wielką, rzadszy, o tajemniczym brzmieniu.

Częsty błąd: granie Cmaj7 zamiast C7 albo odwrotnie. Brzmią zupełnie inaczej i pełnią inne funkcje w harmonii. Więcej o tych akordach w artykułach akordy septymowe na gitarze i akordy molowe septymowe i nonowe.

Akordy zmniejszone i półzmniejszone — Cdim, Cm7♭5

Akord zmniejszony ma obniżoną tercję i obniżoną kwintę: Cdim to C–E♭–G♭. Oznaczenia: Cdim, C°, czasem Cmi(♭5). Często spotyka się czterodźwięk zmniejszony, Cdim7 lub C°7, czyli C–E♭–G♭–B♭♭ (brzmieniowo A). Wszystkie jego dźwięki leżą w odległości tercji małej, więc ten sam chwyt można przesuwać co trzy progi.

Akord Cm7♭5, nazywany też półzmniejszonym, to C–E♭–G♭–B. Różni się od Cdim7 tylko ostatnim dźwiękiem: ma septymę małą, a nie zmniejszoną. Oznacza się go jako Cm7♭5, Cm7(♭5), Cmi7♭5 albo Cø. Pojawia się często jako drugi stopień w tonacjach molowych, na przykład w progresji Hm7♭5 – E7 – Am. Szczegóły w artykule akordy zmniejszone i zwiększone.

Akord zwiększony — Caug, C+

Akord zwiększony ma podwyższoną kwintę: Caug to C–E–G♯. Zapisuje się go jako Caug, C+ albo C(♯5). Tu uwaga na starsze polskie śpiewniki: plus przy siódemce (C7+) bywał używany jako septyma wielka, a sam plus (C+) to akord zwiększony. W razie wątpliwości warto porównać zapis z nagraniem.

Sus — zamiast tercji

Skrót sus (od angielskiego „suspended”, zawieszony) oznacza, że tercję zastępuje inny dźwięk:

• Csus4 — C–F–G, kwarta zamiast tercji;
• Csus2 — C–D–G, sekunda zamiast tercji;
• C7sus4 — C–F–G–B, akord septymowy z kwartą zamiast tercji.

Akordy sus nie są ani durowe, ani molowe, dlatego brzmią „otwarcie” i często rozwiązują się do zwykłego akordu. Więcej w tekście akordy sus2 i sus4.

Dodatki — 6, 9, add9, 11, 13

Wyższe liczby oznaczają kolejne dźwięki dobudowywane tercjami lub dodawane do akordu:

• C6 — C–E–G–A, sekstę dodaje się do trójdźwięku bez septymy.
• Cadd9 — C–E–G–D, nona dodana do trójdźwięku, bez septymy.
• C9 — C–E–G–B–D. Uwaga: sama dziewiątka zakłada też septymę małą.
• Cmaj9 — C–E–G–H–D, septyma wielka i nona.
• C11, C13 — kolejne piętra tercjowe. W praktyce nie gra się wszystkich dźwięków, pomija się zwykle kwintę, a w C13 także jedenastkę.

Rozróżnienie add9 i 9 jest ważne: Cadd9 to jasny akord bez septymy, a C9 to akord dominantowy. Więcej w artykule akordy dodane add9, 6 i 6/9.

Alteracje — ♭9, ♯9, ♯11, ♭13

Znaki chromatyczne przy liczbach oznaczają obniżenie lub podwyższenie konkretnego składnika akordu. C7♭9 to C7 z obniżoną noną (D♭), C7♯9 — z podwyższoną (D♯), C7♯11 — z podwyższoną kwartą o oktawę wyżej (F♯). Takie akordy spotyka się głównie w jazzie i bardziej rozbudowanych aranżacjach. W zespole grającym muzykę rozrywkową często można je uprościć do zwykłego C7, jeśli melodia nie korzysta z alterowanego dźwięku.

Akordy z basem — C/E, F/G

Ukośnik oznacza, że w basie ma zabrzmieć inny dźwięk niż podstawa akordu. C/E to akord C-dur z dźwiękiem E w basie, czyli przewrót. F/G to akord F-dur grany nad dźwiękiem G — brzmi jak dominanta z zawieszeniem. Litera po ukośniku zawsze oznacza dźwięk basu, a nie drugi akord. Basista gra wtedy dźwięk po ukośniku, a gitarzysta i klawiszowiec — akord przed nim. Szczegóły w tekście akordy z basem.

Jak czytać nieznany symbol

Gdy trafisz na długi symbol, rozłóż go na części:

1. litera i znak przy niej — podstawa;
2. m lub jego brak — tercja mała lub wielka;
3. 7, maj7 lub 6 — rodzaj czterodźwięku;
4. 9, 11, 13 — wyższe składniki;
5. ♭, ♯, sus, add — zmiany;
6. ukośnik — bas.

Przykład: Am7♭5/G to akord A–C–E♭–G z dźwiękiem G w basie. Na pierwszy rzut oka trudny, po rozłożeniu — całkiem prosty. Do tego potrzebna jest znajomość interwałów (zobacz interwały muzyczne), a gotowe chwyty dla każdego symbolu znajdziesz w module akordy.

Upraszczanie akordów w zespole

Nie każdy symbol trzeba grać dosłownie. W kapeli weselnej czy zespole parafialnym Cmaj9 często można zastąpić Cmaj7 lub nawet C, a C13 — zwykłym C7. Zasada jest prosta: zachowaj tercję i septymę, bo to one decydują o charakterze akordu, a wyższe składniki pomijaj, jeśli utrudniają grę. Warto też uzgodnić w zespole jedną konwencję zapisu, żeby nie było nieporozumień z H i B. Jak zapisywać akordy nad tekstem w śpiewniku zespołu, opisujemy w artykule akordy nad tekstem, a piosenki z gotowymi akordami znajdziesz w śpiewniku.