Alkohol, kofeina i używki a granie — fakty dla muzyków

Wesele, godzina pierwsza w nocy. Goście częstują kapelę wódką, ktoś przynosi kolejną kawę, a na stole stoi puszka napoju energetycznego. Wielu muzyków zna tę sytuację. W środowisku muzycznym krąży też sporo mitów: że kieliszek „rozluźnia” przed występem, że alkohol „rozgrzewa” głos, że bez trzech kaw nie da się zagrać do rana. Alkohol a granie to temat, o którym warto mówić rzeczowo, bez moralizowania, ale z faktami. W tym artykule wyjaśniamy, jak alkohol, kofeina i inne używki wpływają na muzykę i zdrowie muzyka.

Alkohol a koordynacja i precyzja

Alkohol działa na układ nerwowy hamująco. Już niewielkie ilości wpływają na czas reakcji, koordynację ruchową i precyzję. Dla muzyka oznacza to mniej pewne palce, gorsze trzymanie tempa i więcej drobnych pomyłek. Problem polega na tym, że po alkoholu często wydaje się nam, że gramy lepiej — pewniej i swobodniej. Nagrania z koncertów zwykle pokazują coś innego: przyspieszanie, nierówne przejścia, mniej czyste dźwięki. Im trudniejszy materiał, tym bardziej widać różnicę.

Alkohol a głos

Dla osób śpiewających alkohol jest szczególnie niekorzystny:

• wysusza błony śluzowe — działa moczopędnie i odwadnia organizm, a suche fałdy głosowe pracują gorzej (zobacz nawodnienie a głos);
• rozszerza naczynia krwionośne — fałdy mogą być lekko obrzęknięte, co obniża sprawność głosu;
• osłabia kontrolę — trudniej o czystą intonację i precyzyjne wejścia;
• maskuje zmęczenie i ból — łatwiej forsować głos, nie czując, że już się męczy;
• nasila refluks — u wielu osób alkohol sprzyja cofaniu się treści żołądka, co podrażnia krtań (zobacz refluks a głos).

Mit o „rozgrzewaniu” głosu alkoholem nie ma podstaw. Uczucie ciepła w gardle to efekt rozszerzenia naczyń, a nie przygotowania głosu do śpiewu.

Alkohol a słuch

Po alkoholu słuch reaguje inaczej: dźwięki mogą wydawać się cichsze, a próg komfortu się przesuwa. Muzycy po kilku drinkach często podkręcają odsłuch i grają głośniej, nie zdając sobie z tego sprawy. To zwiększa obciążenie słuchu i ryzyko jego uszkodzenia, a także psuje brzmienie zespołu. Ochrona słuchu jest ważna szczególnie w długie, głośne noce (zobacz ochrona słuchu muzyka).

Kofeina — sprzymierzeniec z umiarem

Kawa, herbata, napoje z kofeiną pomagają walczyć ze zmęczeniem. Umiarkowane ilości u większości zdrowych dorosłych są bezpieczne i mogą poprawić koncentrację. Przy graniu warto jednak pamiętać o kilku rzeczach:

• drżenie rąk — duże dawki kofeiny mogą nasilać drżenie, co przeszkadza w precyzyjnej grze;
• trema — kofeina może nasilać kołatanie serca i niepokój przed występem;
• odwodnienie — mocna kawa w dużych ilościach może wysuszać, choć umiarkowane picie nie odwadnia istotnie;
• sen po koncercie — kawa wypita późnym wieczorem utrudnia zasypianie po powrocie (zobacz zmęczenie po koncertach).

Rozsądną strategią jest kawa przed występem i w pierwszej części nocy, a w drugiej — woda, herbata ziołowa i lekki posiłek.

Napoje energetyczne

Napoje energetyczne zawierają kofeinę, często w połączeniu z dużą ilością cukru i innych substancji. Dają szybki zastrzyk energii, ale potem często przychodzi spadek. Kilka puszek w ciągu nocy to duża dawka kofeiny. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie napojów energetycznych z alkoholem — kofeina maskuje uczucie upojenia, przez co łatwo wypić więcej, niż się zamierzało. Osoby z problemami z sercem, nadciśnieniem czy zaburzeniami rytmu powinny zachować szczególną ostrożność.

Nikotyna i dym

Palenie tytoniu szkodzi głosowi bardziej niż niemal cokolwiek innego: drażni błony śluzowe, wysusza, prowadzi do przewlekłych stanów zapalnych i zwiększa ryzyko poważnych chorób krtani. Dotyczy to także e-papierosów, których aerozol również drażni drogi oddechowe. Dla instrumentalistów dętych palenie oznacza gorszą wydolność oddechową. Dym tytoniowy w otoczeniu, na przykład przed salą w przerwie, też nie jest obojętny dla głosu. Rzucenie palenia to jedna z najlepszych decyzji dla zdrowia muzyka (zobacz dbanie o głos — nawyki).

Leki na tremę i inne substancje

Niektórzy muzycy sięgają po leki uspokajające czy inne substancje, by poradzić sobie z tremą. Wszelkie leki, także te stosowane czasem przez muzyków na objawy stresu, mogą być przyjmowane wyłącznie po konsultacji z lekarzem, który oceni wskazania i przeciwwskazania. Nie należy brać leków od znajomych. Substancje nielegalne niosą poważne ryzyko dla zdrowia, kariery i bezpieczeństwa, a ich wpływ na grę jest nieprzewidywalny. Z tremą lepiej pracować metodami, które nie mają skutków ubocznych: przygotowaniem, oddechem, wizualizacją (zobacz ćwiczenie mentalne).

Zasady w zespole

Wiele kapel ma jasno ustalone zasady dotyczące alkoholu. Sprawdzają się na przykład:

• zero alkoholu przed i w trakcie występu — a toast z parą młodą symbolicznie, na przykład wodą lub napojem bezalkoholowym;
• uprzejma odmowa gościom — „dziękujemy, gramy do rana, ale chętnie wypijemy za wasze zdrowie wodą”;
• kierowca bez wyjątków — osoba prowadząca samochód nie pije wcale;
• alkohol dopiero po spakowaniu sprzętu — jeśli w ogóle, i tylko dla osób, które nie prowadzą.

Takie zasady chronią jakość występu i reputację zespołu. Para młoda i organizatorzy cenią kapelę, która gra równo do końca i nie sprawia problemów. Zasady warto zapisać w umowie wewnętrznej zespołu (zobacz umowa w zespole muzycznym).

Powrót do domu

Po weselu kapela często wraca nad ranem, zmęczona po kilku godzinach grania. Prowadzenie samochodu po alkoholu jest przestępstwem i ogromnym zagrożeniem, ale niebezpieczne jest też prowadzenie w stanie skrajnego zmęczenia. Warto ustalić, kto prowadzi, zadbać o to, by ta osoba miała możliwość odpoczynku, a przy dalekich trasach rozważyć nocleg lub zmianę kierowców. Alkohol utrzymuje się w organizmie wiele godzin, więc „przespanie się dwie godziny” nie wystarczy, by bezpiecznie usiąść za kierownicą.