Egzamin wstępny do szkoły muzycznej — co sprawdzają i jak ćwiczyć

Wiosną w wielu szkołach muzycznych odbywają się egzaminy wstępne. Dla dzieci to często pierwsze w życiu spotkanie z komisją, a dla rodziców — wiele pytań: co będą sprawdzać, czy trzeba umieć grać, jak się przygotować. Egzamin do szkoły muzycznej nie jest testem wiedzy, ale przede wszystkim sprawdzeniem predyspozycji: słuchu, poczucia rytmu, pamięci muzycznej i zainteresowania muzyką. W tym artykule wyjaśniamy, jak zwykle wygląda i jak się do niego przygotować bez stresu.

Szkoła I i II stopnia

W Polsce kształcenie muzyczne w szkołach artystycznych dzieli się zwykle na dwa stopnie. Szkoła I stopnia przeznaczona jest dla dzieci, a nauka trwa kilka lat, zależnie od cyklu. Szkoła II stopnia to kontynuacja dla starszej młodzieży, często po ukończeniu szkoły I stopnia, choć możliwe jest też przystąpienie do niej bez wcześniejszej nauki w szkole muzycznej — wtedy trzeba wykazać się odpowiednimi umiejętnościami. Istnieją szkoły ogólnokształcące muzyczne, łączące przedmioty ogólne i muzyczne, oraz szkoły, w których zajęcia odbywają się popołudniami (zobacz szkoła muzyczna I i II stopnia).

Badanie przydatności do szkoły I stopnia

Do szkoły I stopnia zwykle nie trzeba umieć grać na instrumencie. Komisja sprawdza predyspozycje muzyczne dziecka podczas krótkiego spotkania, które często ma formę zabawy. Typowe zadania to:

• zaśpiewanie piosenki — przygotowanej wcześniej, najczęściej prostej piosenki dziecięcej lub ludowej;
• powtórzenie melodii — komisja gra lub śpiewa krótki motyw, a dziecko powtarza go głosem;
• rozpoznawanie dźwięków — na przykład czy drugi dźwięk był wyższy, czy niższy, ile dźwięków brzmiało jednocześnie;
• powtórzenie rytmu — klaskanie lub wystukiwanie krótkiego rytmu;
• pamięć muzyczna — rozpoznanie, czy dwa fragmenty były takie same, czy różne;
• obserwacja predyspozycji fizycznych — przy niektórych instrumentach, na przykład budowy dłoni czy zębów u instrumentów dętych.

Szczegółowa forma zależy od szkoły. Komisja ocenia nie tylko poprawność, ale też muzykalność, zaangażowanie i potencjał.

Egzamin do szkoły II stopnia

Egzamin do szkoły II stopnia jest zwykle bardziej wymagający. Osoby kandydujące po szkole I stopnia przygotowują program na instrumencie, zgodny z wymaganiami szkoły, na przykład etiudę i utwór o określonym charakterze. Często sprawdzana jest też wiedza z kształcenia słuchu i teorii: rozpoznawanie interwałów, akordów, dyktando muzyczne, czytanie nut. Osoby bez wcześniejszej nauki w szkole muzycznej mogą przystąpić do egzaminu na wybrane kierunki, ale muszą się do niego starannie przygotować, często z prywatnym nauczycielem. W przypadku śpiewu i niektórych specjalności istnieją też inne wymagania i limity wieku (zobacz interwały i kształcenie słuchu w domu).

Jak przygotować dziecko do badania przydatności

Najlepsze przygotowanie to naturalny kontakt z muzyką, a nie intensywne „treningi”. Pomaga:

• wspólne śpiewanie — piosenek dziecięcych, ludowych, kolęd, w domu i w samochodzie;
• wybór piosenki — prostej, którą dziecko lubi i zna dobrze, w wygodnej dla niego wysokości;
• zabawy rytmiczne — klaskanie, wystukiwanie rytmów, powtarzanie ich „jak echo”;
• zabawy słuchowe — zgadywanie, czy dźwięk był wysoki, czy niski, rozpoznawanie znanych melodii;
• słuchanie muzyki — różnych instrumentów, by dziecko mogło wybrać ten, który mu się podoba;
• zajęcia umuzykalniające — wiele szkół i domów kultury prowadzi kursy przygotowawcze.

Ważne, żeby dziecko kojarzyło muzykę z radością, a egzamin z ciekawym spotkaniem, a nie z testem, którego trzeba się bać (zobacz nauka gry dziecka i ćwiczenia rytmiczne).

Jak przygotować się do egzaminu do szkoły II stopnia

Przygotowanie do szkoły II stopnia wymaga planu na kilka miesięcy. Warto:

1. poznać dokładne wymagania programowe wybranej szkoły i kierunku;
2. przygotować program z nauczycielem, z zapasem czasu na dopracowanie;
3. regularnie ćwiczyć kształcenie słuchu: interwały, akordy, dyktanda, śpiew a vista;
4. powtórzyć teorię muzyki: tonacje, skale, budowę akordów (zobacz podstawy teorii muzyki);
5. zagrać program przed publicznością kilka razy przed egzaminem — dla rodziny, na koncercie szkolnym, przed nauczycielem.

Dobrze jest też wziąć udział w konsultacjach, które niektóre szkoły organizują przed egzaminem.

Dzień egzaminu

W dniu egzaminu warto zadbać o spokój: wyspać się, zjeść lekki posiłek, przyjechać z zapasem czasu. Dzieciom pomaga obecność bliskiej osoby w poczekalni i krótka rozmowa przed wejściem, która uspokaja, a nie dodaje presji. Przy egzaminie na instrumencie potrzebny jest czas na rozgrzewkę i nastrojenie instrumentu. Warto przypomnieć, że pomyłka nie przekreśla egzaminu — komisja patrzy na całość. Z tremą pomagają oddech, wcześniejsze występy i spokojna rozgrzewka (zobacz ćwiczenie mentalne).

Po egzaminie

Wyniki egzaminów ogłaszane są zwykle na listach w szkole lub w systemie elektronicznym. Liczba miejsc bywa ograniczona, więc nieprzyjęcie nie musi oznaczać braku talentu. Warto zapytać o możliwość odwołania, rekrutacji uzupełniającej lub spróbować w kolejnym roku. Muzyki można się też uczyć poza szkołą muzyczną: w ogniskach, domach kultury, u prywatnych nauczycieli, w chórach i scholach (zobacz nauka z nauczycielem i schola dziecięca).

Wybór instrumentu

Przy zapisie do szkoły I stopnia zwykle wskazuje się instrument, na którym dziecko chciałoby się uczyć, czasem z drugim wyborem. Warto wcześniej pokazać dziecku różne instrumenty: posłuchać nagrań, pójść na koncert szkolny lub dzień otwarty, porozmawiać z nauczycielami. Wiele szkół organizuje lekcje pokazowe, na których dzieci mogą dotknąć instrumentu i spróbować wydobyć dźwięk. Przy wyborze liczy się zainteresowanie dziecka, ale też jego wiek i budowa — niektóre instrumenty, na przykład dęte blaszane, zaczyna się zwykle nieco później. Komisja może zaproponować inny instrument, jeśli uzna, że dziecko ma do niego lepsze predyspozycje. Warto podejść do tego otwarcie, bo wiele osób odkrywa swoją pasję właśnie dzięki takiej sugestii. Pomocne jest też pytanie o dostępność instrumentów w szkole, bo nie każda rodzina od razu kupuje własny (zobacz keyboard czy pianino).