Saksofon w kapeli — altowy czy tenorowy i jak wejść w zespół

Solówka saksofonu w balladzie, krótki riff w disco, ciepłe tło w jazzowym standardzie przy obiedzie — saksofon potrafi zmienić charakter całego wesela czy koncertu. Kapele, które mają w składzie saksofon, często słyszą od gości, że brzmią „bardziej profesjonalnie”. Saksofon w zespole rozrywkowym to jednak inna rola niż w orkiestrze dętej czy big-bandzie. Trzeba umieć grać z akordów, improwizować, wiedzieć, kiedy grać, a kiedy milczeć. W tym artykule pokazujemy, jak odnaleźć się w kapeli.

Altowy czy tenorowy

W zespołach rozrywkowych najczęściej spotyka się dwa rodzaje saksofonu:

• altowy — strojony w Es, brzmi jasno, śpiewnie i przenikliwie. Jest mniejszy i lżejszy, często wybierany na początek nauki. Dobrze sprawdza się w popie, smooth jazzie, muzyce tanecznej i balladach;
• tenorowy — strojony w B, brzmi niżej, ciepło, z charakterystycznym „pazurem”. Jest kojarzony z rockiem, bluesem, soulem, rock and rollem i klasycznym jazzem.

Wybór zależy od repertuaru i brzmienia, które chce się uzyskać. Wiele przebojów ma partie saksofonu tenorowego, ale altowy jest bardziej uniwersalny w muzyce weselnej. Spotyka się też saksofon sopranowy, o jasnym, wysokim brzmieniu, popularny w balladach i smooth jazzie.

Rola saksofonu w zespole

Saksofon w kapeli może pełnić kilka funkcji:

• melodia — granie tematu we wstępie lub zamiast wokalu w utworach instrumentalnych;
• solo — w miejscu solówki gitarowej lub w specjalnie przygotowanym fragmencie;
• riffy i wstawki — krótkie motywy między frazami wokalu, jak w wielu przebojach disco i soul;
• tło — długie dźwięki pod wokalem, budujące harmonię;
• sekcja dęta — razem z trąbką i puzonem granie unisono lub w harmonii.

Saksofon nie powinien grać przez cały czas. Najlepiej działa w wybranych momentach, gdy jego wejście jest wydarzeniem.

Saksofon na weselu

Na weselu saksofon sprawdza się w wielu momentach. Podczas przyjęcia i obiadu może grać jazzowe standardy i znane melodie w spokojnej aranżacji. W pierwszym tańcu solo saksofonu często wzrusza gości. W blokach tanecznych dodaje energii w przebojach disco, soul i pop, w których oryginalnie występuje saksofon. Popularnym elementem jest też osoba grająca na saksofonie między stolikami lub na parkiecie z mikrofonem bezprzewodowym — warto jednak zadbać o bezpieczeństwo i nie przeszkadzać gościom w posiłku (zobacz repertuar kapeli weselnej i wesele glamour).

Granie z akordów i transpozycja

Saksofon jest instrumentem transponującym: altowy brzmi o sekstę wielką niżej, a tenorowy o nonę wielką niżej niż zapis. Oznacza to, że akordy z kartki zespołu trzeba przetransponować. Dla saksofonu altowego dźwięk zapisany jako C brzmi jak Es koncertowe, więc partię zapisuje się o sekstę wielką wyżej niż brzmi. Dla tenorowego — o nonę wielką wyżej. W praktyce wiele osób grających na saksofonie uczy się myśleć w obu tonacjach lub korzysta z aplikacji, które transponują akordy automatycznie (zobacz transponowanie i enharmonia).

Solówki

Solówka na saksofonie to często najbardziej zapamiętany moment utworu. Kilka wskazówek:

• znaj harmonię — akordy utworu, tonację, kluczowe dźwięki;
• zacznij od melodii — nawiązanie do tematu pomaga publiczności;
• buduj napięcie — od spokojnych fraz do kulminacji;
• pauzy — przestrzeń między frazami jest równie ważna jak dźwięki (zobacz pauzy w muzyce);
• pentatonika i blues — bezpieczne i efektowne w wielu stylach (zobacz skala bluesowa);
• zakończenie — wyraźne, dające zespołowi sygnał do powrotu.

Brzmienie i ustnik

Brzmienie saksofonu zależy w dużej mierze od ustnika i stroika. Ustniki jazzowe i rozrywkowe dają jaśniejsze, mocniejsze brzmienie niż klasyczne. Twardość stroika wpływa na łatwość gry i barwę. Warto eksperymentować pod okiem nauczyciela, ale nie zmieniać sprzętu tuż przed ważnym występem. Kluczowe jest też zadęcie i oddech — dobra technika oddechowa pozwala grać długo i równo (zobacz technika oddechowa).

Nagłośnienie

Saksofon na scenie najczęściej nagłaśnia się mikrofonem dynamicznym na statywie lub mikrofonem pojemnościowym mocowanym na czarze instrumentu. Mikrofon na instrumencie daje swobodę ruchu i stałą odległość, co ułatwia pracę osobie przy mikserze. Ważne, by ustawić go nie dokładnie w czarze, ale nieco z boku, bo dźwięk saksofonu wychodzi także przez otwory klap. Przy grze na parkiecie przydaje się system bezprzewodowy. Saksofon musi też dobrze słyszeć siebie i zespół w odsłuchu (zobacz mikrofony bezprzewodowe).

Jak wejść w zespół

Dla osoby z wykształceniem klasycznym czy z orkiestry dętej wejście do kapeli rozrywkowej wymaga nauczenia się kilku rzeczy: gry ze słuchu, improwizacji, czytania akordów i wyczucia stylu. Pomaga słuchanie nagrań z saksofonem w różnych stylach, granie do podkładów i nagrań, transkrypcja solówek i udział w jam sessions. Warto zacząć od kilku utworów z charakterystycznymi partiami saksofonu, a potem stopniowo dodawać własne pomysły (zobacz transkrypcja utworów i improwizacja).

Konserwacja

Saksofon wymaga regularnej pielęgnacji: przecierania wnętrza po każdym graniu, dbania o poduszki klap, sprawdzania sprężyn i korków. Stroiki trzeba wymieniać, gdy tracą brzmienie. Instrument powinien być przechowywany w futerale, z dala od wilgoci i dużych zmian temperatury. Co jakiś czas warto oddać go do przeglądu u specjalisty.

Repertuar na start

Osoba, która dopiero wchodzi do kapeli z saksofonem, nie musi od razu grać w każdym utworze. Lepiej zacząć od kilku piosenek z charakterystycznymi partiami saksofonu w oryginale — wielu przebojów soul, funk, disco i pop z wyraźnym riffem lub solówką. Do tego warto przygotować kilka jazzowych standardów i znanych melodii na spokojną część wesela, przyjęcie czy obiad. Kolejnym krokiem są ballady, w których saksofon może zagrać wstęp i krótkie solo po drugim refrenie. Dopiero z czasem można dodawać partie do innych utworów, wymyślając własne riffy i tła. Dobrym zwyczajem jest zapisywanie swoich partii w notatkach przy każdym utworze, z tonacją transponowaną dla saksofonu, żeby nie zastanawiać się nad nią na scenie. Przydaje się też lista utworów, w których saksofon gra solo, uzgodniona z zespołem (zobacz notatki do piosenek i repertuar na wesele).