Slap na gitarze basowej — pierwsze kroki

Gdy na koncercie bas nagle zaczyna brzmieć jak połączenie perkusji i gitary, z mocnymi uderzeniami i jasnymi, trzaskającymi dźwiękami, zwykle stoi za tym slap. Ta technika narodziła się w funku i soulu, a dziś słychać ją także w popie, rocku, fusion i muzyce tanecznej. Slap na basie wygląda efektownie i wiele osób chce się go nauczyć jak najszybciej. Podstawy są jednak proste, a sukces zależy od cierpliwości i rytmu, a nie od siły. W tym artykule prowadzimy przez pierwsze kroki.

Na czym polega slap

Slap łączy dwa główne ruchy prawej ręki. Pierwszy to uderzenie kciukiem w strunę, zwykle E lub A, przy końcu gryfu. Kciuk odbija się od struny, a ta uderza o progi, dając mocny, perkusyjny dźwięk. Drugi to pop, czyli podważenie wyższej struny, najczęściej D lub G, palcem wskazującym lub środkowym, tak by struna strzeliła o progi. Do tego dochodzą nuty tłumione lewą ręką, które brzmią jak uderzenia werbla. Razem tworzą rytmiczny, funkowy wzór, w którym bas gra jednocześnie rolę melodyczną i perkusyjną.

Uderzenie kciukiem

Zacznij od samego kciuka na otwartej strunie E. Kilka zasad:

• ruch z przedramienia i nadgarstka — jak przy przekręcaniu klamki, a nie z samego kciuka;
• miejsce uderzenia — zwykle tam, gdzie kończy się gryf, nad ostatnimi progami;
• odbicie — kciuk uderza i od razu odskakuje, by struna mogła drgać; jeśli zostaje na strunie, dźwięk jest stłumiony;
• kość kciuka — uderza się bocznym fragmentem przy stawie, a nie opuszką;
• rozluźnienie — siła nie jest najważniejsza, liczy się szybkość i luz.

Ćwicz równe ćwierćnuty, potem ósemki z metronomem, aż każde uderzenie brzmi tak samo. Dopiero gdy kciuk jest pewny, dodaj pop.

Pop palcem

Pop wykonuje się, wsuwając koniec palca wskazującego lub środkowego pod wyższą strunę i podrywając ją lekko do góry, tak by uderzyła o progi. Ruch jest krótki, raczej obrotem dłoni niż ciągnięciem palca. Nie trzeba podrywać struny wysoko — wystarczy, by odbiła się od progów. Zbyt mocny pop łatwo zrywa struny i męczy palec. Na początku ćwicz naprzemiennie: kciuk na strunie E, pop na strunie G, w równym rytmie ósemek.

Oktawy — klasyka slapu

Najbardziej znany wzór slapowy to oktawy. Lewa ręka trzyma dźwięk na strunie E, na przykład na piątym progu, czyli A, oraz ten sam dźwięk o oktawę wyżej na strunie D, dwa progi wyżej, czyli na siódmym. Kciuk uderza niższą nutę, palec popuje wyższą. Ten prosty wzór daje od razu funkowe brzmienie i pozwala przesuwać się po gryfie razem z akordami utworu. Ćwicz go powoli, z metronomem, przesuwając oktawy po różnych dźwiękach, na przykład po progresji ze swojego repertuaru (zobacz popularne progresje akordów).

Nuty tłumione

Ogromną część brzmienia slapu dają nuty tłumione, zwane też ghost notes. Lewa ręka lekko dotyka strun, nie dociskając ich do progów, a prawa uderza kciukiem lub popuje. Powstaje krótki, perkusyjny dźwięk bez wysokości. Tłumione nuty wypełniają przestrzeń między właściwymi dźwiękami i budują groove, podobnie jak ghost notes werbla w perkusji. Wiele znanych linii slapowych opiera się bardziej na rytmie nut tłumionych niż na samych dźwiękach (zobacz groove).

Rytm w szesnastkach

Slap najczęściej opiera się na rytmie szesnastkowym. Dobre ćwiczenie to wzór, w którym kciuk gra na „raz”, a potem kolejne szesnastki wypełniają tłumione uderzenia, pop i znowu kciuk. Warto liczyć na głos „raz e i a” i umieszczać każdy dźwięk w konkretnym miejscu (zobacz liczenie rytmu). Slap brzmi dobrze tylko wtedy, gdy jest rytmicznie precyzyjny — nierówne uderzenia od razu brzmią amatorsko. Lepiej grać prosty wzór idealnie równo niż skomplikowany z błędami. Ważne jest też zgranie ze stopą i werblem perkusji (zobacz bas i stopa perkusji).

Brzmienie i ustawienia

Slap ma charakterystyczne brzmienie: dużo dołu, wycofany środek i jasną górę. Na wzmacniaczu często ustawia się korekcję w kształcie litery V, czyli podbicie niskich i wysokich częstotliwości. Pomaga też kompresor, który wyrównuje różnicę głośności między uderzeniami kciuka a popami. Popy są zwykle dużo głośniejsze, więc kontrola dynamiki prawej ręki jest kluczowa. Struny stalowe, w miarę świeże, dają jaśniejsze brzmienie niż stare lub z płaskim oplotem. Instrumenty z aktywną elektroniką są popularne wśród osób grających slapem, ale da się nim grać na każdym basie.

Kiedy slapować w zespole

Slap jest efektowny, ale nie pasuje do każdego utworu. Sprawdza się w funku, disco, niektórych przebojach popowych i rockowych, w utworach tanecznych o mocnym groovie. W balladach, piosenkach biesiadnych czy muzyce kościelnej zwykle lepiej zostać przy palcach lub kostce. Nawet w utworze, który dobrze znosi slap, często lepiej użyć go w wybranych miejscach — w refrenie, w przejściu, w krótkim fragmencie solowym — niż przez cały czas. Bas ma przede wszystkim wspierać zespół, a slap może łatwo zdominować brzmienie. Warto słuchać oryginałów i decydować z wyczuciem (zobacz technika gry na basie).

Najczęstsze błędy początkujących

• zbyt mocne uderzenia, które męczą rękę i dają nierówny dźwięk;
• kciuk zostający na strunie zamiast odbicia;
• zbyt wysokie podrywanie struny przy popie;
• brak tłumienia i niechciane wybrzmiewanie strun;
• za szybkie tempo zamiast precyzji w wolnym;
• slap przez cały wieczór, niezależnie od utworu.

Jak przy każdej technice, ważne jest rozluźnienie i przerwy, by nie przeciążyć nadgarstka i kciuka (zobacz ból nadgarstka u muzyków).

Plan na pierwsze tygodnie

W pierwszym tygodniu ćwicz tylko kciuk na różnych strunach, z metronomem w ósemkach. W drugim dodaj pop i oktawy. W trzecim tłumione nuty i proste wzory szesnastkowe. W czwartym spróbuj zagrać fragment znanej linii slapowej lub zastosować slap w refrenie utworu z repertuaru. Codziennie kilkanaście minut daje lepsze efekty niż jedna długa sesja w tygodniu (zobacz wolne ćwiczenie).