Ochrona słuchu na perkusji — zatyczki, odsłuch i ustawienie zestawu

Wiele osób grających na perkusji przez lata ćwiczy bez żadnej ochrony słuchu. Po próbie dzwoni w uszach, po koncercie świat brzmi jak przez watę, ale następnego dnia wszystko wraca do normy — przynajmniej tak się wydaje. Tymczasem uszkodzenia słuchu sumują się i są nieodwracalne. Ochrona słuchu na perkusji to nie dodatek, ale konieczność, jeśli chcemy grać i dobrze słyszeć przez całe życie. W tym artykule wyjaśniamy, jak chronić słuch, nie tracąc przyjemności z grania.

Dlaczego perkusja jest tak groźna dla słuchu

Perkusja akustyczna wytwarza bardzo wysoki poziom dźwięku, a osoba grająca siedzi tuż przy źródle. Werbel, talerze i hi-hat generują dużo wysokich częstotliwości, na które ucho jest szczególnie wrażliwe. Na próbie w małej sali poziom dźwięku łatwo przekracza wartości uznawane za bezpieczne przy dłuższym narażeniu. Im głośniej i im dłużej, tym szybciej dochodzi do uszkodzeń. Szkodliwe jest zarówno jednorazowe bardzo głośne uderzenie, jak i wielogodzinne narażenie na umiarkowanie głośne dźwięki. Uszkodzone komórki słuchowe w uchu wewnętrznym nie odrastają (zobacz ochrona słuchu muzyka).

Sygnały ostrzegawcze

• dzwonienie lub szum w uszach po próbie lub koncercie;
• uczucie zatkanych uszu i przytłumionego dźwięku;
• trudność ze zrozumieniem mowy w hałasie, na przykład w restauracji;
• nadwrażliwość na głośne dźwięki;
• podkręcanie głośności telewizora czy telefonu.

Jeśli objawy występują regularnie, to znak, że słuch jest przeciążony. Utrzymujące się szumy uszne wymagają konsultacji (zobacz szumy uszne u muzyków).

Zatyczki muzyczne

Podstawowym narzędziem ochrony są zatyczki do uszu. Zwykłe piankowe zatyczki z apteki bardzo tłumią dźwięk, ale zniekształcają go — wysokie częstotliwości są tłumione mocniej niż niskie, więc muzyka brzmi głucho. Lepszym rozwiązaniem są zatyczki muzyczne z filtrem, które obniżają głośność bardziej równomiernie w całym paśmie. Dźwięk brzmi wtedy naturalniej, tylko ciszej. Dostępne są różne stopnie tłumienia — warto wybrać takie, które pozwalają dobrze słyszeć zespół, a jednocześnie skutecznie chronią.

Zatyczki indywidualne

Najwygodniejsze i najskuteczniejsze są zatyczki wykonane na podstawie odlewu ucha przez specjalistę. Dobrze przylegają, nie wypadają, są wygodne przy wielogodzinnym graniu i mają wymienne filtry o różnym stopniu tłumienia. To większy wydatek, ale dla osoby, która gra regularnie, jedna z najlepszych inwestycji. Ważne, by nosić je zawsze — na próbach, koncertach i podczas ćwiczenia w domu na akustycznym zestawie.

Odsłuch douszny

Coraz więcej osób grających na perkusji korzysta z odsłuchu dousznego. Słuchawki dokanałowe tłumią hałas otoczenia, a jednocześnie pozwalają słyszeć własny miks — click, bas, wokal — w kontrolowanej głośności. To połączenie ochrony słuchu i lepszej kontroli gry. Trzeba jednak pamiętać, by nie ustawiać zbyt głośnego miksu, bo wtedy ochrona traci sens. Dobrze dopasowane słuchawki i umiarkowana głośność to klucz (zobacz odsłuch douszny i click w odsłuchu).

Ustawienie zestawu

Sposób ustawienia perkusji wpływa na to, ile hałasu trafia do uszu. Kilka wskazówek:

• talerze ustawione nieco niżej i dalej od głowy, a nie tuż przy uchu;
• hi-hat nie za wysoko i nie za blisko ucha;
• w małej sali zestaw odsunięty od ścian, które odbijają dźwięk;
• ekrany akustyczne z pleksi, które zmniejszają hałas dla zespołu i nagłośnienia;
• cichsze talerze i lżejsze pałki w małych pomieszczeniach.

Próby i ćwiczenie w domu

Najwięcej godzin grania to próby i ćwiczenia, a nie koncerty. Dlatego ochrona słuchu jest szczególnie ważna właśnie wtedy. Na próbach w małej sali warto ustalić rozsądny poziom głośności całego zespołu i robić przerwy, w których uszy odpoczywają w ciszy. Do ćwiczenia w domu dobrze sprawdza się pad treningowy lub perkusja elektroniczna ze słuchawkami ustawionymi na niską głośność. Ciche ćwiczenie techniki na padzie to też świetny sposób na rozwój kontroli i dynamiki (zobacz cicha gra na perkusji i głośność na próbie).

Odpoczynek dla uszu

Uszy potrzebują regeneracji. Po głośnym koncercie warto dać im kilkanaście godzin względnej ciszy: unikać głośnej muzyki w samochodzie, słuchawek i hałaśliwych miejsc. Kilka głośnych występów pod rząd bez odpoczynku zwiększa ryzyko uszkodzeń. W trasie czy w sezonie weselnym dobrze jest planować dni bardziej cichsze i słuchać muzyki na niskiej głośności (zobacz zdrowie w trasie).

Badanie słuchu

Osoby grające regularnie na perkusji powinny co jakiś czas badać słuch, na przykład raz w roku lub co dwa lata. Badanie audiometryczne jest szybkie i bezbolesne, a pozwala wcześnie wykryć zmiany. Wynik z pierwszego badania służy jako punkt odniesienia na przyszłość. Wczesne wykrycie problemów pozwala zmienić nawyki, zanim uszkodzenie się pogłębi.

Dzieci i młodzież przy perkusji

Dzieci i nastolatki zaczynające grę na perkusji są szczególnie narażone, bo często nie zdają sobie sprawy z ryzyka. Rodzice i nauczyciele powinni od początku uczyć zakładania zatyczek lub słuchawek ochronnych i dbać o rozsądny czas ćwiczenia. Nawyk ochrony słuchu wyrobiony w młodości zostaje na całe życie (zobacz nauka gry dziecka).

Nawyki, które chronią słuch

Ochrona słuchu to nie tylko zatyczki, ale cały zestaw codziennych nawyków. Warto zakładać ochronę od pierwszego uderzenia, a nie dopiero wtedy, gdy zaczyna być głośno — uszy męczą się także w czasie rozgrzewki i strojenia. Dobrze jest mieć zatyczki zawsze w torbie z pałkami, a zapasową parę w samochodzie. Przy słuchaniu muzyki na co dzień, zwłaszcza w słuchawkach, warto utrzymywać umiarkowaną głośność i robić przerwy. Na koncertach innych zespołów, w klubach i na festiwalach, gdzie jesteśmy publicznością, ochrona słuchu jest równie ważna jak na własnej scenie. Pomaga też edukacja w zespole: gdy wszyscy dbają o słuch, łatwiej ustalić rozsądną głośność prób i koncertów. Osoby, które od lat konsekwentnie chronią słuch, często zauważają, że słyszą więcej szczegółów i lepiej kontrolują swoje brzmienie, bo ich uszy nie są zmęczone (zobacz talerze perkusyjne).