Flet poprzeczny w scholi i zespole — praktyczne wskazówki

W wielu scholach i zespołach kościelnych gra ktoś, kto uczył się na flecie w szkole muzycznej. Flet dodaje pieśniom delikatności i blasku: krótki wstęp, kontramelodia nad śpiewem, motyw między zwrotkami. Jednak przejście od gry z nut klasycznych do grania w zespole z gitarami i klawiszami wymaga kilku nowych umiejętności. Flet poprzeczny w scholi czy zespole rozrywkowym potrzebuje innego podejścia niż w orkiestrze. W tym artykule podpowiadamy, jak je odnaleźć.

Rola fletu w zespole

Flet ma jasne, czyste brzmienie, które dobrze przebija się nad zespołem, ale łatwo też zagłusza śpiew, jeśli gra w tym samym zakresie co głos. Najlepiej sprawdza się w roli:

• wstępu — melodia pieśni lub fragment refrenu zagrany przed wejściem śpiewu;
• interludium — krótki motyw między zwrotkami;
• kontramelodii — druga linia melodyczna nad śpiewem, zwykle wyżej niż głosy (zobacz kontrapunkt);
• długich dźwięków — tło w spokojnych fragmentach;
• solówki — w utworach instrumentalnych lub w kulminacyjnych momentach.

Flet nie powinien grać melodii razem ze śpiewem przez cały czas — lepiej wybierać momenty, w których jego wejście jest wyraźne.

Flet w scholi i kościele

W kościele flet jest jednym z najbardziej lubianych instrumentów. Dobrze pasuje do pieśni maryjnych, eucharystycznych i adwentowych, do psalmów i spokojnych części Mszy. Kilka zasad:

• wstęp warto zagrać z ostatniej frazy pieśni, żeby wierni rozpoznali melodię;
• podczas śpiewu wiernych flet może grać melodię tylko w pierwszej zwrotce, by pomóc, a potem przejść do kontramelodii;
• w Wielkim Poście i w czasie skupienia flet powinien grać oszczędnie;
• pogłos kościoła wydłuża dźwięk, więc szybkie przebiegi warto ograniczyć.

Więcej o aranżacji pieśni w artykule aranżacja pieśni kościelnej.

Granie z akordów

W scholi i zespole często nie ma rozpisanej partii fletu — są tylko akordy i melodia. Warto nauczyć się tworzyć własne partie. Pomaga:

• znajomość akordów — wiedza, jakie dźwięki tworzą akord, pozwala dobrać pasujące dźwięki kontramelodii (zobacz akordy diatoniczne);
• dźwięki akordu na mocnych miarach — bezpieczny sposób na harmonijną linię;
• gama tonacji — dźwięki przejściowe między dźwiękami akordu;
• zapisywanie pomysłów — gotowe partie warto zapisać, by grać je powtarzalnie;
• gra ze słuchu — próbowanie melodii do nagrań pieśni.

Flet poprzeczny jest instrumentem w stroju koncertowym, więc nie trzeba transponować akordów (zobacz instrumenty transponujące).

Kontramelodia krok po kroku

Prosty sposób na kontramelodię: weź melodię pieśni i znajdź miejsca, w których śpiew ma długie dźwięki lub pauzy. Tam flet może zagrać krótki motyw. Gdy śpiew się porusza, flet trzyma długi dźwięk z akordu, najlepiej wyżej niż melodia. Kierunek ruchu fletu powinien być często przeciwny do melodii: gdy śpiew idzie w górę, flet idzie w dół lub stoi. Warto unikać równoległych oktaw z melodią, bo flet wtedy „dubluje” głos zamiast go ozdabiać. Dobrze jest zagrać kontramelodię kilka razy z nagraniem lub z gitarą, zanim trafi na próbę (zobacz prowadzenie głosów).

Strój i intonacja

Flet jest bardzo wrażliwy na temperaturę. W zimnym kościele brzmi niżej, a po rozgrzaniu oddechem — wyżej. Dlatego warto rozgrzać instrument przed liturgią lub koncertem i stroić się do organów lub klawiszy, wysuwając lub wsuwając główkę fletu. W zespole z gitarami pomaga stroik elektroniczny i sprawdzenie stroju między pieśniami. Wysokie dźwięki fletu mają tendencję do bycia za wysoko, a niskie za nisko, co wymaga kontroli zadęcia i kierunku strumienia powietrza (zobacz kształcenie słuchu).

Oddech i wytrzymałość

Gra na flecie wymaga dużo powietrza, bo część strumienia ucieka obok otworu. Przy długich nabożeństwach i weselach warto dbać o oddech: planować miejsca na wdech w partiach, nie grać bez przerwy, odpoczywać między utworami. Dobra postawa — wyprostowane plecy, rozluźnione ramiona, flet trzymany poziomo — pomaga swobodnie oddychać i chroni przed bólem karku i barków (zobacz technika oddechowa i postawa przy instrumencie).

Nagłośnienie

W małej sali czy kościele z dobrą akustyką flet często nie wymaga nagłośnienia. W zespole z gitarami, klawiszami i perkusją, zwłaszcza w większych salach, potrzebny jest mikrofon. Najczęściej używa się mikrofonu pojemnościowego na statywie, skierowanego w stronę otworu ustnikowego i nieco w kierunku końca instrumentu, lub małego mikrofonu mocowanego na flecie. Trzeba uważać na szum oddechu, który mikrofon zbiera bardzo wyraźnie. Flet musi też słyszeć siebie w odsłuchu, by grać czysto (zobacz nagłośnienie kościoła).

Flet w zespole akustycznym i weselnym

Poza kościołem flet sprawdza się w zespołach folkowych, celtyckich, jazzowych i akustycznych. Na weselu może grać podczas ceremonii, przyjęcia i obiadu, w spokojnych balladach i muzyce filmowej. W muzyce celtyckiej i folkowej flet poprzeczny bywa zastępowany lub uzupełniany fletem irlandzkim czy whistle, które mają charakterystyczne, ludowe brzmienie. W jazzie flet gra melodie i improwizacje, często z charakterystycznym, oddechowym brzmieniem (zobacz kapela folkowa i muzyka na ślubie cywilnym).

Pielęgnacja

Po każdym graniu flet trzeba przeczyścić wyciorem z ściereczką, by usunąć wilgoć. Klapy z poduszkami są delikatne, więc nie należy ich naciskać na siłę ani dotykać tłustymi palcami. Instrument przechowuje się w futerale, z dala od skrajnych temperatur. Raz na jakiś czas warto oddać flet do przeglądu, bo nieszczelne poduszki utrudniają grę i psują brzmienie, zwłaszcza w niskim rejestrze.

Repertuar na start

Osoba zaczynająca grać na flecie w scholi może zacząć od prostych zadań: wstępu do kilku znanych pieśni, melodii w pierwszej zwrotce i krótkich motywów między zwrotkami. Dobrze sprawdzają się pieśni maryjne, kolędy i spokojne pieśni na Komunię, w których flet brzmi szczególnie pięknie. W zespole akustycznym na początek warto przygotować kilka ballad z charakterystycznymi partiami instrumentów dętych lub smyczkowych, które można przenieść na flet. Z czasem można dodawać własne kontramelodie i improwizacje. Każdą nową partię dobrze jest zapisać i przećwiczyć z nagraniem lub z gitarą przed próbą, by na próbie skupić się już na zgraniu z zespołem. Warto też mieć teczkę lub plik z gotowymi wstępami do najczęściej śpiewanych pieśni — przydaje się, gdy oprawę trzeba przygotować w ostatniej chwili (zobacz jak prowadzić scholę).